Chiếc lá buồn trong mưa mong manh…

Ba mươi năm trước có một người phụ nữ đơn côi đứng ở sân đền thờ Trạng Trình - Nguyễn Bỉnh Khiêm cảm thán về nỗi đau đớn, vất vả của thân phận, cúi lạy đức Trạng Trình ban cho mình niềm tin, sức mạnh để thờ chồng, nuôi con mong cuộc đời bất trắc, nhọc nhằn này:

Cò gầy còn có bến sống
Con đi mót tép phố đông không bờ
… Ba con thơ dại bơ vơ
Nuôi con bằng xác, nuôi thơ bằng hồn.

Và người đàn bà đã vượt lên số phận bằng nội lực trong con người nhỏ bé hệt “chiếc lá buồn trong mưa mong manh”, chị cầu nguyện:

Xin người chữ vãi chữ rơi
Nỗi đau dìm xuống, nụ cười vớt lên.
(Viết ở đền thờ Trạng Trình)

Chồng mất từ khi Thúy Ngoan 26 tuổi, chị đã một mình lặn lội như “thân cò mót tép trên phố vắng” tần tảo nuôi mẹ già, ba con thơ dại… và chị âm thầm làm thơ từ ngày ấy khi còn là cô y sĩ trẻ ở bệnh viện thị trấn Vĩnh Bảo: cái thời bao cấp thiếu thốn đến xót xa, đã in dấu trong bài thơ đầu đời “Thị trấn một thời” của chị:

... Đồng lương mỏng như lá lúa
Hạt mạch ninh nhừ còn hôi
Sông Chanh - dãy nhà tập thể
Từng ô như trại chăn nuôi…

Đã mấy ai nói được những kỷ niệm máu thịt đớn đau đến thế này:

… Cái gì cũng phải phân phối
Chỉ có buồn là không thôi
Nhớ ngày cái Nam nó chết
Cơm lồng cũng phải sới vơi!
(Thị trấn một thời)

Những câu thơ gan ruột ấy Thúy Ngoan đã viết cách đây hai mươi năm thật có hồn, phải chăng chị đã thấu hiểu cảm xúc khi cầm bút.

… Nuôi con bằng xác, nuôi thơ bằng hồn!

… Rồi chị chuyển ra Hải Phòng làm hành chính ở Công ty xe khách. Chị lủi thủi “mót tép ở phố đông” để tồn tại. Bao bão giông, lũ thác tràn qua đời chị: người đàn bà góa mỏng mảnh như chiếc lá trong giông bão ấy đã gồng mình vượt qua tất cả: chị chăm sóc mẹ già, nuôi ba con khôn lớn thành người… và lặng lẽ lấy thơ làm chỗ bấu víu cho mình. Những bài thơ chị viết bằng nước mắt, bằng những dằn vặt, khổ đau… Đã bao ngày, bao tháng, bao năm chị chỉ là cái bóng của chính mình:

Em một mình
Chan nước mắt vào cơm
Em và cái bóng lẻ đôi
Rưng rưng một bát - một người - một mâm.
(Cái bóng)

Đã có lúc mệt mỏi, tuyệt vọng, cô đơn quá. Thúy Ngoan đã thét lên giận dữ với cuộc đời:

Ước gì chết hết đàn ông
Cho nhau trút bỏ gánh gồng vòng vo.
(Ước)

Và chị ngẩng cao đầu quyết liệt bước qua những lời thị phi đơm đặt, thách thức:

Nón không quai đã làm sao?
(Nón không quai)

Vì có ai hiểu mặt trái cuộc đời rõ hơn một người đàn bà phải thờ chồng, nuôi con suốt thời xuân sắc. Đã có những người đàn ông tìm chị muốn sẻ chia, gây bếp chung ngọn lửa lòng. Ai cũng tỏ ra mình giỏi giang, độ lượng, dám đi đến tận cùng? Thúy Ngoan đã viết bài thơ “Anh cứ bảo tình yêu là ngọn lửa” thật hay về chuyện đó… Khi có người đánh thức trái tim cô đơn lúc chị “như con tằm ủ kén, muốn trốn vào quá khứ”:

Anh đánh thức
Em khát khao làm vợ
Được yêu thương, được âu yếm, cậy nhờ.

Trong nỗi khát khao, say mê của tình yêu muộn mằn, dù mong mỏi vô cùng chút hạnh phúc cỏn con nhưng chị vẫn đủ tỉnh táo nhận ra sự tính toán thiệt hơn trong mắt anh, người tình đang yêu ấy:

Anh không nói nhưng mà em biết
Trong ánh mắt so đo hơn thiệt vơi đầy
Con dại, mẹ già như trái chín cây
Con đò nhỏ dằm đầy nước mắt…

Và chị dằn lòng chia tay anh… trong lời trách cứ nhẹ nhàng, sâu xa, chị đã cúi xuống mà thương xót anh chứ không hề trách móc người đàn ông nhỏ bé tầm thường kia, mới khéo léo làm sao:

Không dám mất thì làm sao có được
Không đứt tay, biết máu chảy thế nào
Anh cứ bảo tình yêu là ngọn lửa
Không một lần dám đốt cháy thành tro.

Ôi, nói về nỗi đau của người đàn bà góa có lẽ không có tập thơ nào sánh được bằng 37 bài trong tập “Nón không quai” của Thúy Ngoan. Có những câu thơ cứa vào tim nhói buốt… làm ai đọc xong, cũng thở dài:

Khổ nhất là đàn bà góa
Lại còn duyên nợ với thơ

Và

… Đã mất - mất rồi - mất nữa
Cho dù ruột héo như dưa
Đã đau - đau rồi - đau nữa
Thì coi như thể trò đùa.
(Một nghìn nỗi khổ)

Có lẽ Nguyễn Thúy Ngoan viết được những bài thơ hay vì chị luôn có cảm xúc thiêng liêng khó tả.

Lòng run như tiếng chuông chùa
Chuông đau kêu lên thành tiếng
Thơ em nấc lên thành lời…

Các bài thơ: Hạnh phúc, Mưa bong bóng, Củi ướt, mưa, Trốn chạy cái bóng, Hoa rừng, Lỡ hẹn, Bão tan, Ước… đã gây được ấn tượng vì những suy nghĩ chân thực, cảm xúc thăng hoa rất riêng của người đàn bà góa bụa đi trong cuộc đời. Ở tập thơ này, Thúy Ngoan còn một mảng thơ cảm động, thấm đẫm tình người khi chị viết về những người thân của mình, đặc biệt là người chồng: một thày giáo dạy văn: tình yêu thủy chung suốt đời của chị. Những câu thơ có tình, mộc mạc, đầy thương cảm:

Trên đầu đội mấy vòng tang
Sợi dọc cho mẹ, sợi ngang cho chồng
Chị nhớ về người chồng đã xa:
Anh gần mà lại rất xa
Câu thơ rét mướt vỡ òa trong em

Ngày giỗ mẹ, chị thầm thào chia sẻ:

Mẹ gầy như một chân hương
Phơ phơ tóc mẹ như sương trắng trời
Hai vầng trăng góa hai nơi
Con đau bên lở, mẹ bồi bên thương.

Rồi chị dặn dò sau trước ba đứa con mình:

Sữa từ xác mẹ vắt ra
Hồn thành câu hát ơi à ru con
Mong con khôn lớn vuông tròn
Mẹ còn một quãng đường vòng nữa thôi…

Thúy Ngoan còn có hai bài thơ giản dị, sâu lắng, yêu thương viết tặng người chị vì mưu sinh, phải xa quê vào Cần Thơ lập nghiệp. Bài thơ xúc động như nước sông Hàn quê chị tan vào dòng sông Hậu Giang ở phía Nam xa xôi sao mà nghẹn ngào:

Chị từ phố mướn quê vay
Bên em ôn lại tháng ngày xa xăm
Cần Thơ thừa thãi nắng mưa
Chị thèm cái rét ngày xưa quê nghèo.
Và Thúy Ngoan đã hòa tan vào nỗi đau cùng người chị xa quê:
Thơ em như nước sông Hàn
Tan vào chị sóng Hậu Giang bồi hồi.
(Gửi chị phương Nam)

Gần đây Thúy Ngoan gần như đã vượt qua bão giông của cuộc đời, chị gây dựng cho 3 con những gia đình yên ổn, hạnh phúc. Chị đã có cháu nội, cháu ngoại… và luôn bận rộn, tất bật, lo toan vì con, vì cháu. Nhưng chị vẫn hết lòng, gắn bó với thơ vì thơ chính là người bạn đồng hành, là cánh buồm lộng gió đã đưa “con thuyền dằm đầy nước mắt’ của chị vượt qua thác ghềnh, bão lũ cập bến bình yên…
Chị vẫn ý nhị, tinh tế viết thơ trả lời những người bạn xa quý mến “tỏ tình” bằng thơ với mình:

… Tình em như củi ướt
Nói lời yêu làm gì.
(Lời củi ướt)

Hay:

Xế chiều còn mảnh trăng treo
Hồn thơ cầm cố cái nghèo làm tin.
… Em giờ như cánh hoa trôi
Con thuyền gẫy lái, buông xuôi mất rồi.
(Xin anh đừng hỏi)

Hơn ai hết, Thúy Ngoan là người hiểu về hạnh phúc đích thực là gì, nên chị đã dám từ chối tình yêu lứa đôi, sống những năm lẻ bóng. Chị như dòng sông Hàn quê hương lúc phẳng lặng dịu hiền, lúc ầm ào giận dữ nhưng bao giờ cũng nhân ái, bao dung chia sẻ với mọi người…

Bản chất thơ Thúy Ngoan là giản dị, chân thành, chị phải làm thơ vì những cảm xúc chất chồng, dồn nén trong hồn mình. Ở tập thơ đầu tiên “Bão mùa thu” chị viết còn giản đơn, dễ dãi, đến tập “Trăng góa” chị đã biết chắt chiu từng câu, từng chữ để mỗi bài thơ có chiều sâu, sức nặng, đa chiều… và mừng thay đến tập thơ “Nón không quai” thơ chị đã chín dần, đã thấy những từ tượng hình, tượng thanh lấp lánh trong thơ. Những hình ảnh ví von có sức truyền cảm mạnh mẽ, ấn tượng. Có những bạn thơ ngỡ ngàng, sửng sốt trước những bài thơ hay chị viết, phải chăng thơ Thúy Ngoan đã thấm được tình người, tình đời để đơm hoa, kết trái.

Trong tập thơ “Nón không quai” này, nhà thơ đã từng viết: “Ước gì chết hết đàn ông” và “Nón không quai đã làm sao?” đã có lời nhắn gửi dịu dàng, chân thành, dường như đó là nỗi ước mong khiêm tốn rất thật của chị:

… Giận quá thì nói thế thôi
Cái duyên mình mỏng nên trời chưa ban
Vào chùa thắp một tuần nhang
Lạy trời tan bão, sang ngang có đò.
(Tâm tình gửi người bạn gái)

Lạy trời phù hộ để chị gặp được con đò cuối đang neo đậu ở bến chờ nào đó. Có người đàn ông trầm tĩnh sẽ mang bình yên đến ngôi nhà của chị…