Hình tượng Đất nước trong trường ca "Tổ quốc Đường chân trời".(*)

Tổ quốc Đường chân trời, trường ca dày dặn của nhà thơ Nguyễn Trọng Văn vừa ra mắt bạn đọc. Tên tác phẩm đã phần nào nói lên được nội dung của trường ca: đó là Tổ quốc thân yêu được nhìn từ quần đảo Trường Sa - một phần lãnh thổ vô cùng thiêng liêng của đất nước chúng ta.

Trang bìa cuốn sách

Hình tượng Đất nước - Tổ quốc đã không ít lần xuất hiện trong thơ phú Việt Nam. Nghìn năm qua ta đã có "Nam quốc sơn hà" của Lý Thường Kiệt, "Bạch Đằng Giang phú" của Trương Hán Siêu, "Bình Ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi… "Tình sông núi" của Trần Mai Ninh, "Đất nước" của Nguyễn Đình Thi, "Bài ca chim chơrao" của Thu Bồn, "Lửa đèn" của Phạm Tiến Duật, "Mặt đường khát vọng" của Nguyễn Khoa Điềm, "Đường tới thành phố" của Hữu Thỉnh, "Những người đi tới biển" của Thanh Thảo, "Trường ca Sư đoàn" của Nguyễn Đức Mậu, "Sóng Côn Đảo" của Anh Ngọc, "Đất nước hình tia chớp" của Trần Mạnh Hảo… Như vậy, hình tượng Đất nước - Tổ quốc không phải là cái gì đó xa lạ với thơ ca và chính vì thế thử thách với người viết sau cũng thật lớn. Bạn viết, bạn đọc hồi hộp chờ đợi ở anh những phát hiện mới, những cảm nhận suy nghĩ mới, những diễn đạt mới về Tổ Quốc.

Khái niệm Tổ Quốc hôm nay không chỉ bó hẹp trong dải đất liền cong cong hình chữ S và những vùng biển, hòn đảo gần bờ nữa. Đất nước mở ra tận đường chân trời với những địa danh rất cụ thể: Trường Sa và Hoàng Sa. Những vùng biển mênh mông, những hòn đảo từng hoang vu in dấu chân người Việt hàng trăm năm nay rồi. Lịch sử đã chứng minh điều đó bằng những cột mốc, văn bản, hiện vật còn lưu lại rành rành, bằng lễ khao lề thế hàng năm được tổ chức trang nghiêm tại Lý Sơn, Quảng Ngãi, bằng sự có mặt của những người lính, người dân trên quần đảo Trường Sa hôm nay, bằng niềm yêu xót xa và lòng tin không gì lay chuyển được về Hoàng Sa là máu thịt của chúng ta… Trên những yêu thương và tin tưởng như thế, Nguyễn Trọng Văn phác họa: Tổ quốc căng như một cánh buồm / Thẳng hướng ra khơi / Đất nước ta là chuyến đi dài / Mấy ngàn năm không nghỉ…

Đấy là một khái quát đẹp tràn ngập cảm xúc yêu dấu và tự hào đủ cho ta có một hình dung về tâm thế, vị thế của Tổ quốc hôm nay. Thế kỷ 21, là thế kỷ dân tộc tiếp bước ông cha vươn ra biển lớn. Nhưng, Nguyễn Trọng Văn không sa đà vào những hình ảnh to lớn trừu tượng như thế mà anh muốn chúng ta thấy một Tổ quốc gần gũi, cụ thể hơn; một Tổ quốc đang đương đầu với nhiều thách thức cam go và trong giông bão dữ dội vẫn sinh tồn sức sống Việt Nam.

Đây là những hình ảnh bình dị, chân thật lay động lòng người: Đường chân trời một vệt sáng Trường Sa. / Năm giờ ba mươi! / Ai đó liếc đồng hồ, / Ai đó khẽ lấy tay vội chùi khóe mắt. / Ai đó đứng thẳng mình chỉnh trang trang phục. / Ai đó cùng tôi đổ sang trái mạn tàu. / Biển nghiêng mình chào những cánh hải âu. Tổ quốc hiện hiển giữa biển Đông bao la trập trùng sóng, trập trùng mây là vậy đó. Tôi đã từng đi Trường Sa, sau hai ngày hai đêm lênh đênh trên biển, thức dậy giữa bình minh chói lòa, thấy trước mắt mình vệt đảo xanh xanh có chấm cờ đỏ nhô cao đã không cầm nổi nước mắt. Đó chính là tình yêu Tổ quốc thẳm sâu trong mỗi chúng ta. Nó được cất lên bằng những lời giản dị nhất, chẳng chút hoa mỹ rối rắm, véo von.

Khi bước trên nền san hô đảo, ta sẽ thấy gần hơn: Hình Tổ quốc tung bay không biết mệt. / Lồng lộng trời, / Lộng lộng gió Đại dương. Tổ quốc hóa thân vào ngọn Quốc kỳ tung bay giữa biển cả, trên đảoTrường Sa. Tổ quốc hóa thân vào từng người lính biển: Những người lính nguyện thân làm “Cột mốc”. / Họ băng qua những ngày biển động. / Gạt sương mù đón ánh mai lên. / Tia nắng mặt trời. / Mọc ở trái tim. / Mọc ở nơi biết mình đang sống. / Mặt trời mọc trên từng ngọn sóng. / Mọc trên từng tấc đảo Trường Sa. Từng tấc đảo Trường Sa ấy, chính là Đất nước ông bà nơi còn truyền lưu cái nguyên lý giữ nước mộc mạc dân giã này: Rào nhà cho chặt / Đẩy rình mò ra mãi khơi xa.

Những người lính biển bây giờ Mũ Hải quân / Treo đầu lưỡi lê làm "Cột mốc" tiếp nối Ông bà ta xưa biết lượng sức mình. / Muốn thắng giặc phải lo phòng giặc. Họ là con cháu hậu duệ của những "Đội hùng binh" - / Vượt sóng dữ lên đường. / Họ để lại phía sau xóm làng, bờ bãi./ Họ để lại những con cùng cái. / Để lại tên mình. / Cho mãi mai sau. Hành trang của những người lính biển hôm nay không thể không có hình ảnh Những chiến sĩ náu mình, lau lại súng. / Lau giọt mồ hôi cho khỏi vướng tầm nhìn trong ngày giải phóng Trường Sa, tháng 4 năm 1975.

Theo tôi, phần thành công nhất và cũng xúc động nhất là những chương, những đoạn Nguyễn Trọng Văn viết về cuộc sống và sự hi sinh của người lính hải quân canh giữ biển đảo hôm nay. Từ hiện thực cuộc sống, từ những câu chuyện anh nghe được trong chuyến đi Trường Sa đặt trong mối liên hệ rộng lớn với quê hương đất nước nhà thơ đã dựng lên chân dung người lính Trường Sa thật nét. Cuộc sống đời thường của người lính được chọn lọc đưa vào thơ rất dung dị và cảm động: Uống một ngụm tí thôi, đỡ khát. / Nhớ để dành chăm mấy "hộp rau". / Nhớ dành. / Kẻo lúc ốm đau / Sốt nóng, sẽ đòi uống nước… Họ như Hoa muống biển thơm ngát về đêm. Hồn nhiên, lặng lẽ Cần mẫn nép mình dưới bóng trời xanh. Người lính thời bình cũng nhiều gian khổ, hi sinh lắm. Họ hi sinh vì giông bão, hi sinh vì ốm đau, hi sinh vì chiến đấu với những thế lực xâm lấn lãnh hải ta. Nơi anh nằm, chân quay phía đất liền. / Như anh đã một phần về với Mẹ. Lời của người lính biển hi sinh như vọng lên từ trái tim Đất nước: Con nằm đây, giữa cát bỏng. / Trường Sa. / Bên bờ sóng vỗ. / Đã sắp Mười năm, / Sẽ lại Mười năm nữa, /…Mười năm nữa…/-Tuổi Hai mươi sáu con như cánh buồm neo bến đậu, / Chờ buổi tốt trời, dóng hướng ra khơi. / Mẹ ơi, / Mỗi sớm mai lên Mẹ trông về phía mặt trời, / Coi như Mẹ , / Vâng, đã thấy con của Mẹ.

Có người lính tuổi đời dừng lại ở Thế kỷ 20…/ Có người vợ hiền, /Và đứa con mới sinh chưa kịp nhìn mặt Bố. Sự hi sinh tang tóc đau xót vô cùng nhưng không hề vô nghĩa, khi Những người hòa thân với Đại dương cho “Bãi cạn” Chồi lên…và những “Đảo chìm”, / Một sớm nổi lên / Thành Đảo nổi / Tổ quốc thêm bao niềm vui mới. Và đây, một hình ảnh cụ thể, có thật về người chiến sĩ hải quân trụ lại ở Nhà Giàn trong bão tố: Quấn chặt lá cờ / Vào sát ngực mình / Bên phía trái tim. / (Vật duy nhất còn lại trên Nhà Giàn 2A/DK1/6). Đại úy Vũ Quang Chương / Gồng mình / Hít hơi thở cuối, / Anh mỉm cười thấy đồng đội đã xuống tàu cứu hộ an toàn./ Anh mỉm cười…Một con sóng chồm lên, / Cờ Tổ quốc còn nguyên bên ngực.

Tổ quốc trong trường ca của Nguyễn Trọng Văn là Tổ quốc phía Trường Sa, Tổ quốc nơi Đường chân trời. Đường chân trời mang ý nghĩa rộng lớn và những dự cảm tốt đẹp sán lạn về tương lai dân tộc. Phía đường chân trời là biển đảo thân yêu của Tổ quốc, những hòn máu giang sơn Việt mang tên Trường Sa (Bãi cát dài), Hoàng Sa (Bãi cát vàng) hiện lên thiêng liêng khôn xiết. 9 chương trong trường ca "Tổ quốc Đường chân trời" là 9 lát cắt nóng hổi về lịch sử và hiện thực cuộc sống của nhiều thế hệ người lính trong sự nghiệp bảo vệ bờ cõi thân yêu. Dòng cảm xúc tuôn chảy ào ạt suốt dọc bản trường ca và những chi tiết cuộc sống chân thật mang lại cho người đọc sự tin cậy sâu sắc. Cuộc sống và sự hi sinh của người lính đã là thơ, là trường ca; những đắp điếm, tô điểm về họ không cần thiết. Sự giản dị, giản dị đến tận cùng sẽ tạo được rung động khi nó không phải là đồ giả. Nguyễn Trọng Văn khai triển trường ca của mình theo hướng đó. Và tôi tin, nhiều bạn đọc sẽ hiểu anh, những người lính nói chung và các chiến sĩ hải quân nói riêng sẽ tìm thấy ở đây hình bóng, tâm hồn, bản lĩnh đồng đội mình và chính mình. Những người thích cầu kỳ, bí ẩn, trau chuốt chắc sẽ thất vọng. Ở trường ca này, cái mới nằm trong chính nội dung, trong những phát hiện hôi hổi từ cuộc sống bộn bề, xoáy xiết chứ không phải trong cấu trúc, ngôn từ. "Tổ quốc Đường chân trời" góp vào dòng trường ca Việt một hình tượng Đất nước mới: Tổ quốc mình ở phía Trường Sa.
Đồng Xa, 25.8.2010

(*) "Tổ quốc Đường chân trời", trường ca của Nguyễn Trọng Văn, NXB Hội Nhà văn và Văn hóa Trí tuệ Việt, 2010.

Set as favorite

Bookmark

Gửi bài viết cho bạn bè

Lượt xem: 975