Võ Diệu Thanh - làm thế nào để không là “phó Nguyễn Ngọc Tư”?

Cây bút Võ Diệu Thanh. 1. Xin chào tác giả chỉ có duyên với giải Nhì. Nhưng mình sẽ nói chuyện đó sau. Bạn thực sự viết văn từ khi nào, duyên do gì và vì sao?

Tôi mê văn chương khủng khiếp. Từ hồi còn học tiểu học, hễ gặp đâu có chữ mang bóng dáng văn là tôi ôm đọc. Vừa nấu cơm,vừa giặt đồ thậm chí vừa đương lưới vừa đọc. Nội tôi rất sợ cháu mê văn, bắt chước tiểu thuyết rồi yêu sớm. May mắn là tôi chỉ chộp được những thứ dính tới thiếu nhi. Ví dụ như “Ti- mua và đồng đội”, “dòng sông thơ ấu” “tây du ký” “Hai cây phong” “tuổi thơ im lặng”. Tôi tự hỏi,sao quê ông Duy Khán có một cái gì đó rất thiêng liêng, ấm áp và lạ lùng. Quê mình có như vậy không? Tôi bắt đầu kiếm những điều giống như tuổi thơ im lặng tại quê của mình. Chỉ là tìm thôi, nghĩ ngợi vẫn vơ liên tục thôi. Tới khi gặp giải văn chương Thủ Khoa Nghĩa, cuộc thi hội văn học nghệ thuật tỉnh dành cho học sinh, những ý nghĩ đó bắt đầu bò ra giấy. Tất nhiên là rất mắc cỡ, dự thi cũng rất là lén lút. Mong mõi chăng là cái giải khuyến khích. Vậy mà được giải nhất, trị giá cỡ hai chỉ vàng. Học trò nghèo mà được vậy vinh dự lắm. Vậy mà tôi bỏ viết tám năm sau khi nhận giải. Làm kẻ “theo chồng bỏ cuộc chơi”. Tôi viết lại năm 2004 và duy trì luôn tới nay là vì tôi thấy cá tính mình hợp với văn chương.

2. Bạn quan niệm thế nào về văn chương và môi trường mô phạm có làm bạn thấy vướng víu không?

Tôi thấy văn chương phải là thứ đi luồn vào nơi sâu nhất của cuộc sống, đánh thức cuộc sống, đánh cho chới với, cho nhớ đời càng tốt. Văn chương đích thực sẽ đánh thức sự minh mẫn. Tôi tin như vậy.

Trường học, những quy định quá khắc khe và có phần không cần thiết đã làm cho tôi ít nhiều phải ép mình, văn cũng khó bề lột xác . Tôi ý thức điều đó nên đã đem những ý sáng tạo của văn chương vào trường học, vào tiết dạy cho nó bớt khuông khổ, cho mình bớt đi theo lối mòn hơn.

3. Tỉnh lẻ chật hẹp, tôi từng nếm trải và thách thức nó. Bạn có đời riêng không suôn sẻ, bạn cảm thấy thế nào về môi trường của mình?

ở đây yên ắng quá, tôi rất dễ bị ngủ quên. Nhất là một cô giáo tiểu học ở huyện lẻ, xã lẻ như tôi. Nếu tôi cả đời chỉ ngồi trong trường học, đi dạy về gặp những gương mặt rất quen thuộc, cười những nụ cưởi rất thường lệ chắc tôi sẽ chết ngộp mất. Nhưng nhờ viết văn, tôi có dịp giao lưu khắp nơi, được đọc khắp nơi, tôi giống như được thở không khí của bao la. Tôi cảm thấy bình tâm hơn với những gì rất xưa cũ nơi này. Cái gì cũng có hai mặt. Những người ở nông thôn tuy thích ôm hoài cái cũ, rập khuông nhưng sống rất tình nghĩa, giúp tôi có cảm hứng sáng tác. Tôi thích cuộc sống kiểu như hễ hết nước mắm, hết gạo có thể chạy re vô bếp nhà kế bên, đôi khi không cần hỏi. Rồi nhà kế bên cũng đối với mình như vậy.

4. Chúng ta không thích thú với kiểu xếp loại “nhà văn khu vực” nhưng thực sự bạn nghĩ gì về miền Tây và những bạn viết của mình ở đó?

Người đất này ham vui, ngẫu hứng. Ngôn ngữ dân dã cũng thay đổi không ngừng. Cùng một sự kiện, người miền Tây hôm nay gọi khác, nhưng một thời gian đã gọi khác đi. Những người viết văn ở miền Tây cũng thích sáng tạo, không khí của tài tử mà. Nhưng đúng như chúng ta nói, miền đất quá chật hẹp. Đồng bằng bát ngát nhưng tính cách con người không khác biệt mấy giữa các địa phương. Cuộc sống ít biến động, đấu tranh ít khốc liệt. Cho nền dù không khí văn chương vẫn còn y đó nhưng tác phẩm mới, nổi trội vượt người đi trước thì chưa có nhiều lắm, nhất là tác phẩm hàn lầm. Viết tài tử, thỏa chí tang bồng, thỏa cơn ghiền thì nhiều.

Đối tượng nào ở đồng bằng khiến bạn quan tâm nhất? Nông dân ư? Sao không là nhà giáo mà là nông dân?

Tôi quan tâm tới mọi đối tượng. Nông dân nhiều hơn vì mọi thành phần nơi đây đều sinh ra từ nông dân, vui buồn gắng với ruộng đồng. Giáo viên thì tôi đặc biệt quan tâm. Vì tôi đang ăn cơm giáo chức mà. Tôi cũng có viết về giáo viên đó chứ tuy không nhiều. Trong khi cái tôi muốn viết về nghề này rất nhiều. Giáo dục đang bị kêu rêu quá. Tôi sẽ phải chính chắn hơn với để tài này. Viết về nỗi cơm mình rất dễ bị ý chủ quan chi phối

5. Truyện vừa sắp ra mắt “Những hạt bụi tật nguyền” cho thấy bút lực bạn sẽ dài nhưng làm thế nào để không là “phó Nguyễn Ngọc Tư”, bạn có nghĩ đến cái bóng của cô bạn ấy khi thử sức với truyện vừa không?

Ngọc Tư giống như một thứ men kích thích cho văn học miền Tây bớt trầm lắng, mê ngủ. Tôi không thể không nghĩ tới Ngọc Tư khi viết truyện vừa. Lúc chỉnh sửa bản thảo, tôi có nhờ những người bạn xem giùm coi có lất phất cái “vừa” nào gần gần mình không. Nếu có, tôi thay đổi cho khác hết. Truyện mới này khá kịch tính, khá khốc liệt nhưng tôi không đặt lên vai nó sứ mạng nào hết. Tôi viết để giải thoát mình khỏi một ám ảnh mà vô tình tôi nghe chú tôi kể lại. Tương lai tôi không gói trong truyện “những hạt bụi tật nguyền”. Tôi thấy Ngọc Tư hơi bị vất vả để bứt mình khỏi bóng của “cánh đồng bất tận.”. Tôi muốn mình thong dong hơn để còn chơi bền với văn chương.

6- Tôi đánh giá rất cao “Giống mùa nghịch” của bạn và còn đánh giá cao hơn truyện dự thi thứ hai của Cuộc thi truyện ngắn ĐBSCL lần thứ tư này. Đó là truyện “Mười bảy cây số đường ma”. Nếu có toàn quyền tôi sẽ cho cho cả chùm truyện ấy giải Nhất. Bạn cồng phu và ưng ý truyện nào nhất, vì sao?

Tôi viết “Giống mùa nghịch” với một sự miệt mài, thậm chí là kì công, cố tình viết để thi. Nguyên mẫu của truyện này đầy rẫy. Khi hư cấu tôi sa vào liệt kê chi tiết. Tôi đã viết gần hoàn thành, hơn bốn ngàn chữ, nhưng sau đó xóa sạch, viết lại theo bố cục mới. Khi viết đoạn cuối truyện tôi đã khóc. Không phải vì thấy nó quá hay. Mà vì trong cuộc sống có nhiều khi tôi đã phải gạt nước mắt để mình đứng vững hơn.

Nhưng tôi thích truyện “Mười bảy cây số đường ma” hơn. Đối với tôi đó là một con đường lạ giữa một vùng quê quen thuộc. Tôi tin sẽ có nhiều người đồng quan điểm với chị về hai truyện ngắn trên.

7- Riêng với truyện ngắn thì tôi cũng từng là tác giả chỉ ở cỡ giải Nhì. Giải Nhì Văn Nghệ Quân Đội năm 1987, Giải Nhì báo Tuổi Trẻ 1989. Thôi thì cứ cho cái số mình như vậy. Nếu nói về mình một cách ngắn gọn từ khi bắt đầu với chương, bạn sẽ tóm tắt như thế nào.

Tôi hiểu tâm trạng chị và tôi tin chị cũng không thấy phiền vì điều đó. Tận nhân lực nhưng cũng phải tri thiên mệnh. Tóm tắt về mình ư? Đơn giản lắm, tôi là một cây viết “ham học, ham viết, ham chơi và thân thiện.”

Chúng ta đều là những người mẹ chống chèo và bị văn chương dẫn dụ. Đường xa nghĩ nỗi sau này mà kinh. Chúc bạn chân cứng đá mềm và thành công hơn nữa.

Dạ Ngân thực hiện

Nguồn: Phongdiep.net.