Tiểu thuyết sẽ là xu hướng mới?

Với sự xuất hiện của hàng loạt tác phẩm mới, tác giả mới, cùng những trào lưu văn học mới hình thành; có thể nói đời sống văn học trẻ hiện nay đang hứa hẹn có những sự bứt phá.Tuy nhiên họ có thực sự đáp ứng được kỳ vọng của những người cầm bút đi trước hay không?Tại sao chúng ta ngày càng thiếu vắng những tác giả trưởng thành từ các công trường xí nghiệp? Xu hướng sắp tới của văn học trẻ là gì?...

Phong Điệp đã có cuộc trò chuyện với nhà văn Đỗ Bích Thuý và nhà văn Nguyễn Đình Tú về các vấn đề thời sự của văn học trẻ.

- Khi các nhà văn trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ đã cơ bản hoàn thành xong sứ mệnh văn học của mình thì cũng là lúc họ chờ đợi ở thế hệ cầm bút kế tiếp. Theo các anh/chị, liệu đây có phải là một gánh nặng cho những người đi sau?

Nguyễn Đình Tú: Tôi nghĩ rằng văn học thời nào cũng có những câu hỏi lớn, và thời nào cũng sẽ có câu trả lời đích đáng.

Đỗ Bích Thuý: Ai có việc của người nấy, tôi cho rằng như vậy. Nếu cứ nghĩ rằng mình đang phải gánh một gánh quá nặng thì mình sẽ kiệt sức, chả còn tâm trí đâu mà sáng tạo nữa. Văn chương đến với ai thì người ấy được đón nhận, còn thì nuôi dưỡng, chăm bẵm thế nào lại lệ thuộc vào mỗi người.

- Có ý kiến cho rằng : Văn học trẻ hiện nay thiếu những tác phẩm lớn, các tác giả chỉ chú trọng khai thác cái Tôi bé nhỏ mà không vươn đến những đề tài lớn như : chiến tranh cách mạng, lịch sử, hay phản ánh sự vận động mạnh mẽ của đất nước trong giai đoạn hiện nay. Ý kiến của anh/chị?

Đỗ Bích Thuý: Trước khi viết được những tác phẩm lớn chẳng phải cha chú chúng ta cũng phải bắt đầu từ những cái tôi bé nhỏ sao? Đề tài lớn, không gian rộng, ảnh hưởng bao trùm, thậm chí vươn ra ngoài biên giới… ai chả mong như vậy, nhưng để làm được thì phải cho lớp trẻ thời gian. Nhất là nhiều cây bút mặc dù đang nổi như cồn, đang được độc giả chú ý, săn lùng những cuốn sách mới ra lại đều chỉ coi viết văn như nghề tay trái. Nghề tay trái mà họ đã thành công như vậy, tôi thấy rất đáng trân trọng, vì nể.

Nguyễn Đình Tú: Văn học có cách nói riêng của nó, kiểu như “tận cùng cái tôi là cái ta, tận cùng cái nhỏ là cái lớn, tận cùng dân tộc là nhân loại”. Đôi khi người đọc cũng phải thay đổi tư duy cảm thụ, đừng tưởng bối cảnh hoành tráng trong văn học là nói về cái lớn, và ngược lại.

- Nếu như giai đoạn trước, rất nhiều cây bút trưởng thành từ chiến tranh, hoặc trong các môi trường lao động khác nhau như nông thôn, công trường, các nhà máy xí nghiệp… thì hiện nay văn học của chúng ta ngày càng thiếu lực lượng cầm bút này. Chính vì điều này dẫn đến sự thiếu hụt những mảng đề tài đa dạng khác trong văn học và những trang viết thấm đẫm thực tế . Những đợt thâm nhập thực tế ngắn ngày xét cho cùng chỉ là “cưỡi ngựa xem hoa”, khó có thể kì vọng những tác phẩm thật sự xuất sắc.Theo anh/chị, liệu có cách nào khắc phục điều này?

Nguyễn Đình Tú: Tôi trân trọng tất các các cách thâm nhập thực tế, nhưng với tôi, để sáng tác văn học thì đó không phải là tất cả.

Đỗ Bích Thuý: Nếu chị cho rằng vì “cưỡi ngựa xem hoa” mà không có tác phẩm viết sâu về các đề tài đó thì chẳng phải có một cách rất đơn giản là đưa các nhà văn về sống hẳn ở đó năm, mười năm là có sáng tác hay sao.

- Đời sống văn học trẻ hiện nay đang nổi lên một số hiện tượng: sự xuất hiện ồ ạt của những tác phẩm được “khai sinh” từ mạng Internet, vấn đề giới tính được đề cập khá cởi mở trong văn học, ngày càng có nhiều tác giả trẻ tìm đến với thể loại tiểu thuyết. Xin anh/chị cho biết ý kiến của mình trước những sự chuyển động này trong đời sống văn học?

Nguyễn Đình Tú: Đó là những dấu hiệu tốt, cho thấy văn học cũng có những chuyển động theo sự chuyển động của xã hội. Tôi quan tâm đến mọi chuyển động của văn học và hy vọng là sẽ có tác phẩm hay. Các cây bút trẻ viết tiểu thuyết hiện nay thoáng nghe có vẻ nhiều nhưng thực ra không nhiều đâu, chỉ có khoảng hơn chục người thuộc thế hệ 7x như Đỗ Tiến Thuỵ, Nguyễn Thị Diệp Mai, Nguyễn Thế Hùng, Phùng Văn Khai, Đỗ Bích Thuý, Di Li, Nguyễn Danh Lam, Nguyễn Ngọc Thuần, Vũ Đình Giang, Trần Nhã Thụy, Phong Điệp, Đặng Thiều Quang, Nguyễn Xuân Thuỷ…, còn 8x cũng chỉ có vài người như Nguyễn Văn Học, Nguyễn Quỳnh Trang, Hà Thuỷ Nguyên… Chẳng qua một thời gian dài chúng ta cứ nghĩ tiểu thuyết là cái gì ghê gớm và chỉ dành cho những người “có tuổi” nên có cảm giác bây giờ nhiều người trẻ đang xông pha vào thể loại này. Mà ngoài ba mươi tuổi viết tiểu thuyết thì cũng không phải là trẻ so với các bậc tiền bối như Nguyên Hồng, Vũ Trọng Phụng, Nhất Linh, Khái Hưng, Hoàng Đạo… đâu.

Đỗ Bích Thuý: Tôi cho rằng vấn đề chị đặt ra liên quan đến hai khía cạnh: Nhu cầu sáng tạo và nhu cầu tiến gần tới độc giả. Ở mỗi cây bút đều có hai nhu cầu này. Internet là một chiếc cầu nối hữu ích từ người viết tới người đọc, một trong những lợi thế của nó là người viết có thể công bố ngay lập tức tác phẩm của mình ngay khi vừa hoàn thành, và cũng sẽ gần như ngay lập tức họ nhận được phản hồi từ phía độc giả. Và bởi vì độc giả không nhất thiết phải lộ diện nên những nhận xét, đánh giá của họ được xem như khá khách quan. Và nhận được sự phản hồi cũng là một nhu cầu đáng kể của người viết. Đó là nguyên nhân để văn học mạng ra đời, phát triển mạnh mẽ. Còn việc các tác giả trẻ tìm đến với thể loại tiểu thuyết thì tôi cho rằng nó hầu như đều xuất phát từ nhu cầu sáng tạo của mỗi người, khi họ thấy tấm áo truyện ngắn trở nên chật chội thì họ tìm đến tiểu thuyết. Riêng vấn đề giới tính, nên coi nó đơn giản như một khía cạnh cuộc sống. Cuộc sống có gì thì văn chương có cái đó.

- Có lẽ đã khá lâu vấn đề nông dân – nông thôn như một đề tài của văn học mới được dấy lên khá rầm rộ trên các phương tiện thông tin đại chúng. Một câu hỏi được đặt ra: tại sao người viết hiện nay không mặn mà với đề tài này. Sự xa rồi nông thôn – nông dân trong các tác phẩm văn học hiện nay có phải là một điều đáng lo ngại? Anh/chị nghĩ sao về điều này?

Nguyễn Đình Tú: Tôi thấy buồn cười khi mọi người cứ đặt vấn đề về đề tài đối với văn học. Tiểu thuyết hiện đại đang có xu hướng kết hợp đa đề tài trong một tác phẩm, tại sao lại cứ tách bạch một cách cơ học ra như thế để làm gì? Mỗi khi tôi viết xong một tác phẩm nào đó, người ta cứ hỏi viết về đề tài gì thế, là tôi rất khó trả lời. Tôi ví dụ nhé, một tác phẩm viết về một thanh niên nông thôn đi bộ đội, vào sinh ra tử rồi xuất ngũ ra làm doanh nghiệp, rồi chuyển sang làm chính trị, yêu rất nhiều và thất bại cũng rất nhiều, rồi về già thì đi tu và đắc đạo, thì thử hỏi đó là đề tài gì? Nông thôn à? Chiến tranh à? Kinh tế à? Chính trị à? Tôn giáo à? Hay tâm lý diễm tình?

Đỗ Bích Thuý: Cũng không hẳn như vậy. Tôi cho rằng sở dĩ có cảm giác người viết hiện nay không mặn mà với đề tài này là bởi vì những tác phẩm như vậy thường được xuất bản trong lặng lẽ, sâu xa hơn có lẽ vì đây không phải là một đề tài đang chiếm lĩnh thị phần nên khi ra mắt đã không được các phương tiện thông tin đại chúng chú ý, quảng bá rầm rộ, và thế là loại sách này có khi cả ngàn cuốn cuối cùng đều phần lớn nằm trong hệ thống thư viện. Bên cạnh đó, nếu nói riêng với người viết trẻ thì dường như trong số những người được dư luận chú ý ít nhiều hiện nay phần lớn không sinh ra ở nông thôn, hoặc giả họ đã xa nông thôn quá lâu, họ thân thiết với cuộc sống đô thị hơn, nên dĩ nhiên họ sẽ khai thác những gì họ hiểu nhất, rõ nhất, đắm đuối nhất. Nhưng tôi vẫn tin, với mảng đề tài này, đã và sẽ còn nhiều người gắn bó và tìm được lối đi riêng, chỉ có điều trong sự ồn ào của các phương tiện truyền thông thì trước mắt có lẽ họ vẫn phải chấp nhận tạm thời đứng ra rìa đã.

- Trước những chuyển động hiện nay trong đời sống văn học, anh /chị có thể dự báo xu hướng văn chương trong thời gian tới?

Nguyễn Đình Tú: Phong phú, đa dạng và sẽ có tác phẩm hay.

Đỗ Bích Thuý: Tôi nghĩ thời gian tới sẽ rộ lên hàng loạt tiểu thuyết của các cây bút trẻ.

- Có một thực tế là văn học Việt Nam ra “trường quốc tế” còn khá hạn hẹp. Kênh “xuất ngoại” hiện nay dường như vẫn dựa vào các nỗ lực cá nhân hoặc sự vận động của một số tổ chức . Điều này cũng là vấn đề đáng suy nghĩ. Anh/chị có thể cùng chia sẻ về vấn đề này?

Nguyễn Đình Tú: Hạn chế lớn nhất là ngoại ngữ. Tôi nghĩ thế hệ người viết 8x, 9x, 0x sẽ khác. Họ sẽ biết tự đưa tác phẩm của họ ra khỏi biên giới mà không quá phụ thuộc vào các tổ chức đoàn hội.

Đỗ Bích Thuý: Tôi không biết rõ lắm về quy trình “nhập khẩu” văn học nước ngoài vào Việt Nam, nhưng phải nói công bằng rằng: Bên cạnh những cuốn sách rất hay của thế giới, ở ta vẫn đang có hàng loạt sách tầm tầm. Nhưng các nhà xuất bản trên thế giới họ làm sách rất giỏi, họ luôn biết tìm những điểm nhấn xuất sắc nhất trong mỗi tác phẩm để giới thiệu, và nếu đã đọc những đoạn giới thiệu (thường là của các tờ báo, tạp chí danh tiếng) in trên bìa 2,3,4 thì mình khó có thể không cho tay vào ví và móc tiền ra. Đã nhiều lần tôi rơi vào tình huống ấy, nhưng về nhà đọc sách lại rất thất vọng, thấy rằng sách của người Việt, viết bằng tiếng Việt còn đầy những cuốn hấp dẫn bằng mấy. Vậy mà sách của họ vẫn được dịch ra mấy thứ tiếng. Tôi thật không biết nói sao về việc này, cũng không biết để có một con đường cho văn học Việt Nam ra với thế giới thì phải bắt đầu từ khâu nào, phải chăng ta nên tham khảo xem thế giới đã làm cách nào để các nhà xuất bản của ta phải in kìn kìn sách của họ?

- Chúng ta cùng hy vọng rằng mỗi người - bằng sự nỗ lực của chính mình, ví như nhà văn sẽ cho ra đời những tác phẩm tốt, nhà quản lý sẽ có chiến lược cụ thể cho văn chương Việt hội nhập… văn học Việt nam sẽ thu hút được sự quan tâm chú ý cũng như sự yêu mến của bạn bè thế giới. Xin cảm ơn nhà văn Đỗ Bích Thuý và nhà văn Nguyễn Đình Tú về cuộc trò chuyện này.

Phong Điệp thực hiện.

Nguồn: Phongdiep.net.

Set as favorite

Bookmark

Gửi bài viết cho bạn bè

Lượt xem: 833