Được trả tiền bản quyền… vẫn cứ lo

Chỉ bồi thường cho 4.400 tác phẩm đã được số hóa, Google lại không hề đề cập tới gần 60.000 danh mục tác phẩm được hiển thị trong trang tìm kiếm Google. Liệu điều này có tạo ra sự mập mờ cho các doanh nghiệp trong nước đứng trước sự lúng túng khi không biết, cái nào sao chép mất phí và cái nào không.
Đó là một trong những nội dung mà Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam (VLCC) đang tính toán để bổ sung vào điều kiện thỏa thuận với bên Google sau khi nhận được đề nghị bồi thường và trả tiền bản quyền cho 4.400 tác phẩm được Google Books số hóa. Nhiều văn nghệ sỹ bày tỏ sự nghi ngại, chưa đồng ý ủy thác cho VLCC làm đại diện cho mình mặc dù Google đưa ra con số bồi thường đầy hứa hẹn. Chia sẻ những suy nghĩ chung này, bà Đoàn Thị Lam Luyến - Giám đốc VLCC cũng bộc bạch những điều còn băn khoăn để đưa ra quyết định cuối cùng: thỏa thuận hay phát đơn kiện với bên Google. Phóng viên VnMedia đã có cuộc trao đổi với bà Lam Luyến về vấn đề này.

Phải có trách nhiệm trước các tác phẩm được hiển thị trên Google
- Thưa bà Đàm Thị Lam Luyến, trước bản thương thảo mà Google gửi tới Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam (VLCC) có đề xuất bồi thường cho hơn 4.000 tác phẩm đã số hoá và giả tiền bản quyền khi sử dụng vào mục đích thương mại các sản phẩm đó, Việt Nam sẽ được hưởng lợi gì khi đồng ý với bản thoả thuận này?
Vừa qua, Google gửi bản thoả thuận đến 214 quốc gia, vùng lãnh thổ của 73 loại ngôn ngữ khác nhau, trong đó có Việt Nam về các điều khoản bồi thường cho các tác phẩm đã được Google số hoá. VLCC phải mất một tháng nghiên cứu mới hiểu rõ được các điều khoản trong đó.
Phiên toà công bằng sẽ được diễn ra vào ngày 7/10/2009 tại phòng Xử án 11A tại New York - Hoa Kỳ để xem xét bản thoả thuận này có công bằng và hợp lý hay không. Hiện tại, chúng tôi chưa biết đích xác sẽ có bao nhiêu quốc gia đồng ý với bản thương thảo, bao nhiêu quốc gia có bổ sung vào điều kiện thoả thuận tại phiên toà này.

Những tác phẩm chưa được số hoá nhưng được hiển thị trên Google sẽ được quyết định thế nào?

Hiện nay, có khoảng 4.400 tác phẩm đã được Google số hoá. Nếu tất cả các chủ sở hữu của các tác phẩm này đồng ý uỷ thác cho VLCC đại diện bản quyền thì có thể nhận về số tiền tương đương với 4,4 tỷ tiền bồi thường. Ngoài ra, các tác phẩm này còn sẽ được hưởng 63% doanh thu mỗi lần sử dụng. Tuy nhiên, con số này có thể còn cao hơn.

- Nhưng có thực tế là, Google chỉ trả tiền bản quyền cho các tác phẩm đã số hoá, còn danh mục những tác phẩm có hiển thị trong trang tìm kiếm Google sẽ được quyết định số phận thế nào?
Số tiền mà Google đưa ra là 60 USD/1 lần số hoá chỉ là bồi thường cho các tác phẩm Google đã số hoá mà chưa đưa vào sử dụng. VLCC chưa chắc đã đồng ý với con số bồi thường này, bởi vì mọi quyết định của VLCC còn liên quan đến các phân tích pháp lý và chỉ đạo của Liên đoàn Quốc tế về sao chép mà VLCC vừa là thành viên chính thức tháng 3 vừa rồi.
Thực tế, con số Google số hoá là 4.400 tác phẩm, chỉ rất nhỏ so với danh mục các tác phẩm hiển thị trên trang tìm kiếm Google, lên tới gần 60 nghìn tác phẩm. Google lờ việc đó đi trong bản thương thảo, nhưng VLCC sẽ đặt lại vấn đề đó để tránh việc các doanh nghiệp, đơn vị khai thác thương mại trong nước không biết đâu là sản phẩm đã được số hoá và đâu là sản phẩm hiển thị để sao chép.
VLCC sẽ xem xét thận t rọng những vấn đề pháp lý ở vụ kiện, xem cái lợi và cái hại cho chính chủ sở hữu quyền và cho cả quốc gia. Phải tách tác phẩm hiển thị ra khỏi số hoá và đòi hỏi trách nhiệm của Google đối với việc hiển thị danh mục tác phẩm này.

Cần có sự ủy thác tập thể của các chủ sở hữu quyền

- Để tiến tới được bản thoả thuận với Google, VLCC cần phải có sự uỷ thác của hầu như toàn bộ chủ sở hữu của 4.400 tác phẩm đã được Google số hoá. Động thái tích cực nào mà VLCC đang phải tính toán để tiến tới được uỷ thác tập thể?
Chúng tôi đang chờ sự ủy thác từ phía các chủ sở hữu. Điều này khó khăn với VLCC vì không có tổ chức nào thực hiện được việc ủy thác tập thể. Ngoài việc VLCC đang bảo vệ bản quyền cho hơn 1.000 hội viên Hội nhà văn Việt Nam thì tới 2/3 số chủ sở hữu còn lại (tác giả và nhà xuất bản), chúng tôi không tìm cách nào để thực hiện được ủy thác tập thể. Nếu làm từng bước, ủy thác cá nhân thì rất lâu trong khi chúng ta không còn nhiều thời gian.
Trước mắt, chúng tôi đang đề nghị với Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch chỉ đạo cho VLCC được đặt đầu mối tập trung, làm đại diện cho các tác quyền sở hữu tại Việt Nam. Việc này sẽ giảm chi phí và tăng hiệu quả của việc đòi bồi thường cho các chủ sở hữu. VLCC cũng đã gửi thư tới hội viên hội văn học nghệ thuật, gửi thông báo pháp lý ý kiên của VLCC tới các đơn vị liên quan, làm việc với Lãnh đạo Hội để đặt vấn đề uỷ thác tập thể cho VLCC.
Khi Hội nhà Văn uỷ quyền, nếu tác giả nào là hội viên không đồng ý thì có quyền đứng riêng và cũng tương tự như vậy với các đơn vị khác như hội khoa học kỹ thuật, nhà xuất bản, nhà sách, Trung tâm văn hoá…

- Việc này cũng khá phức tạp khi mà chủ sở hữu nhiều khi không chỉ là mình tác giả mà còn là đơn vị phát hành hay các nhà xuất bản. VLCC tính toán cụ thể việc này thế nào?
Rất phức tạp. Khi đòi tiền bồi thường không chỉ quyền sở hữu tác giả hưởng mà cả các nhà xuất bản nữa vì họ là người sao chép, giữ bản quyền và sử dụng ấn phẩm cụ thể chứ không phải bản thảo nguyên gốc. Những tác phẩm bản thảo nguyên gốc rất ít. Chúng tôi cũng phải xem xét thận trọng sở hữu quyền là ai, tác giả nào và phải xác định là pháp nhân hay cá nhân.
Thời gian thì có hạn, nhưng VLCC khẳng định làm việc này không vì mục đích lợi nhuận hay kinh doanh nào mà chỉ có mục đích cao nhất bảo vệ quyền lợi vật chất cho chủ sở hữu.

- Khi cấp phép cho Google, VLCC tính toán thế nào để không ảnh hưởng thiệt hại với các doanh nghiệp trong nước kinh doanh các sản phẩm văn hoá nghệ thuật này?
Khi cấp phép cho Google, chúng tôi cũng phải tính toán cấp phép đồng thời cho các web khác ở trong nước, nếu không sẽ xảy ra trường hợp bị Google kiện lại khi khai thác mà không trả tiền bản quyền.
Chúng tôi phải nhờ tới các cơ quan đại diện hiểu biết về pháp luật, về quy định pháp lý của Luật bản quyền Hoa Kỳ và quốc tế để cấp phép. Nếu không, Google thanh toán số hoá lần đầu, còn khi sử dụng chính mình lại bị vi phạm với Google thì không hay.

Xin cảm ơn bà!

Google Book Search là một công cụ của Google cho phép tìm một đoạn văn đầy đủ trong một cuốn sách do Google scan lại và qua nhận dạng ký tự OCR, và lưu trữ trong một cơ sở dữ liệu số.

Khi thực hiện sao chép dữ liệu từ trang này, một vấn đề đặt ra là: luật tác quyền của Mỹ có thể khác biệt với luật các nước khác trên thế giới (ngoài lãnh thổ Mỹ), cho nên sẽ có trường hợp cùng một cuốn sách, luật Mỹ quy định là hết tác quyền, nhưng luật nước khác quy định tác quyền vẫn còn, và như thế Google có thể bị kiện ở nước ngoài.

Để tránh rắc rối pháp lý khi sự việc trên xảy ra, Google đã thương lượng với các cơ quan quản lý tác quyền các quốc gia trên thế giới thể dàn xếp một phương thức để Google có thể thanh toán tác quyền cho các tác giả của các tác phẩm mà bản quyền còn hiệu lực.

Phương thức hiện nay do Google đề nghị là: khi Google chọn scan 1 tác phẩm mà bản quyền vẫn đang còn hiệu lực pháp lý ở nước đó, thì Google sẽ trả 60 đô-la Mỹ cho tác giả (hoặc cho đại diện ủy quyền của tác giả này) nếu toàn bộ tác phẩm được scan (nếu Google chỉ scan 20% số trang để làm giới thiệu tóm tắt thì trả ít hơn, từ 5 đến 15 đô-la tùy số trang.) Và sau đó, mỗi lần Google thu lợi từ tác phẩm này (thu từ bán quảng cáo in kẹp vào sách, bán sách .v.v) thì sẽ thanh toán thêm 63% tiền doanh thu.

Thu Phạm

Nguồn: VN Media