Nhà văn Võ Thị Xuân Hà: Nên xác định trách nhiệm của Hội đến đâu?

NDĐT - Có nhiều nhà văn trẻ cho rằng, trách nhiệm của Hội, ở đây cụ thể là Ban Công tác Nhà văn Trẻ đối với công việc sáng tác của họ là rất lớn. Đặt ra yêu cầu nặng nề cho Hội để rồi khi không được như vậy thì họ lại thất vọng.

Chúng tôi có cuộc trò chuyện với nhà văn Võ Thị Xuân Hà, Phó Thường trực Ban công tác Nhà văn Trẻ.

Nhà văn Võ Thị Xuân Hà

- Thưa nhà văn, thường người ta vẫn nghĩ rằng sáng tác văn chương là hoạt động mang dấu ấn cá nhân, phải tiên phong và đôi khi phá cách, nhất là những người sáng tác trẻ. Vậy ở đây, vai trò của Ban công tác Nhà văn Trẻ tự xác lập là gì?
- Không thể nói rằng định ra Ban Nhà văn Trẻ là để thúc đẩy hay định hướng sáng tạo đối với các nhà văn. Đúng, công việc của họ là tiên phong, là mở đường, là khai phá những miền đất chưa ai đi tới. Hội chỉ có thể là ngôi nhà lớn cung cấp “nước, thức ăn”- tinh thần, còn con đường mỗi người đi như thế nào, nhà văn phải tự mình đi thôi.

Tôi cho rằng nên xác định trách nhiệm của Hội Nhà văn đến đâu, không nên đặt nó mênh mông quá, mong muốn lớn quá, rồi khi không đạt được thì thất vọng.

Có một Ban Nhà văn Trẻ là để quan tâm, động viên, thúc đẩy sáng tác của đội ngũ hội viên trẻ trước hết. Ban Nhà văn trẻ là nơi mà chúng tôi cố gắng thiết lập thành như một ngôi nhà thân thiện, mở rộng cửa không chỉ đối với hội viên, mà cả với những người “ngấp nghé” vào hội, với cả những người mới bắt đầu sáng tác. Chúng tôi đọc họ, nghe ngóng họ, xem có tác giả nào mới, tác phẩm nào chất lượng, để tổ chức tọa đàm, giới thiệu tác giả tác phẩm với bạn đọc, giới chuyên môn và truyền thông báo chí, hoặc đề xuất xét các giải thưởng của Hội…

- Vâng, về việc này, có vẻ như thời gian gần đây, Hội đã gần hơn các nhà văn trẻ?

- Thực tế là 5 năm qua, Ban Nhà văn Trẻ đã tổ chức được những hoạt động có thể tự nhận là thành công. Chẳng hạn, mấy lần tổ chức Sân thơ trẻ tại Ngày thơ Việt Nam, đã để lại ấn tượng tốt. Ít nhất thì thơ trẻ có gì, chúng tôi cũng chọn lọc được ra đó, giới thiệu với BCH Hội, với những nhà văn lớp trước, với công chúng. Về văn xuôi, chúng tôi không thể làm những sân chơi như với thơ, nên đã tổ chức những hình thức khác. Nhiều tác giả mới, chúng tôi phát hiện qua blog, như Nguyễn Anh Vũ, Lệ Bình Quan,… ban đầu chỉ là một vài bài thơ, truyện ngắn, nhưng giờ đây, họ đã trở thành những người viết trẻ bắt đầu có thành tựu sáng tác.

Ban Nhà văn trẻ cũng tổ chức được những buổi giới thiệu tác phẩm mới, những cuộc tọa đàm về tác giả. Lần đầu tiên, những tác giả trẻ chưa phải là hội viên như Nguyễn Quỳnh Trang, Đặng Thiều Quang, DiLi… được giới thiệu và tọa đàm tại trụ sở Hội. Không chỉ nhờ vậy mà các nhà văn trẻ có cơ hội tiếp cận với thế hệ nhà văn đi trước, giao lưu và học tập được nhiều kinh nghiệm, mà ngược lại, những hội viên lớn tuổi cũng có cơ hội đọc được tác phẩm của những người trẻ, biết đến những xu hướng sáng tác mới, mà có thể, một số người nặng theo truyền thống, chưa quan tâm chú ý tới.

- Vậy khi giới thiệu những nhà văn, nhà thơ trẻ có những lối viết phá cách, mới lạ so với truyền thống, Ban Văn trẻ có bị áp lực nào từ phía các bậc cha chú trong BCH Hội?

- Có lẽ thật bất ngờ là chúng tôi làm việc rất thoải mái, không hề chịu một áp lực nào. Đôi khi tôi còn cảm thấy thoải mái quá, tự do quá, đến mức cảm thấy hơi cô đơn.

Tuy nhiên, điều này cũng khiến cho chúng tôi phải làm việc trách nhiệm hơn. Trong hoàn cảnh mình được tin tưởng quá, tự do quá, nếu mình không thực sự công tâm, sẽ rất dẫn đến quá đà. Bởi vì mình có thể vì cái này cái nọ mà đưa ra giới thiêu những gương mặt chưa xứng đáng. Rõ ràng mình phải tự sàng lọc trong rất nhiều những giá trị mà trong bối cảnh bị nhiễu thông tin như thế này thì không được.

Trẻ thì phải có phá cách. Nếu mà cứ mô phạm, chỉn chu thì không còn là trẻ nữa, mà nói thật cũng không còn là văn chương nữa. Nhưng phá cách quá đà đến mức không ai hiểu được, đến mức làm mất đi tiếng Việt thì rõ ràng phải tìm cách chỉ cho họ thấy.

- Đọc nhiều và gần gũi với các tác giả trẻ, chị nhận xét như thế nào về vai trò của Hội đối với việc sáng tác của họ?

- Năm năm qua nhiều tác giả trẻ, nhiều xu hướng mới đã xuất hiện. Vừa rồi có xuất hiện một số tác giả trẻ lắm, lại được thị trường sách đón nhận (chứ các nhà văn bề trên và cả các nhà văn thế hệ tôi nhiều người chưa công nhận) như Hồng Sakura (với các tác phẩm như Xu Xu, đừng khóc; Đài các tiểu thư), Hồ Minh Long (với tập truyện ngắn Jiji, tác giả sinh năm 1988 đang học ở Phần Lan), viết theo lối hiện thực huyền ảo, rất lạ mà có thể những độc giả vốn là người theo truyền thống thì rất khó chấp nhận. Kể cả Đoàn Minh Phượng (tác giả cuốn tiểu thuyết Và khi tro bụi), khi được giải của Hội Nhà văn Việt Nam, nhiều người cũng không công nhận, cho rằng viết kiểu gì đọc chả hiểu gì cả.

Nhưng rõ ràng mình nên đón nhận những xu hướng mới. Hội Nhà văn không nên áp đặt hay định hướng gì về sáng tạo, mà chỉ nên giúp cung cấp kinh nghiệm, giúp họ hiểu được lối đi chuyên nghiệp để họ đi được lâu dài trên con đường sáng tác. Hội cũng nên xác định làm thế nào để đây là một ngôi nhà thân thiện, tạo một môi trường lành mạnh, định giá đúng những sáng tác của họ. Việc đánh giá đúng chất lượng sáng tác, thể hiện qua việc xét giải hằng năm là rất quan trọng.

- Theo chị, các nhà văn trẻ hiện nay có muốn vào hội không? Ban Nhà văn trẻ cần làm gì để hỗ trợ tốt hơn những tác giả trong sáng tạo cũng như nếu họ có mong muốn được vào hội?

- Hiện nay nhiều tác giả trẻ mong muốn được là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, nhưng cũng có nhiều nhà văn cho rằng, việc sáng tác và gia nhập Hội không liên quan gì đến nhau. Chúng tôi chỉ có thể quan tâm đến họ bằng cách giương mọi cần ăng ten, bắt sóng tìm kiếm những tác giả trẻ, những tác phẩm mới có chất lượng để giới thiệu ra công chúng. Nhà văn có nguyện vọng vào hội thì trước hết phải thể hiện được khả năng sáng tác của mình qua tác phẩm.

Tuy nhiên, vào hội cũng phải qua nhiều khâu xét duyệt, các nhà văn trẻ để được kết nạp vào hội, tuy không khó nhưng cũng không phải dễ dàng. Hiện nay Hội Nhà văn Việt Nam số hội viên trẻ chỉ chiếm gần 30%. Có lẽ thời gian tới hội sẽ phải đổi mới, trẻ hóa và đến gần hơn với đời sống văn học, với những người viết trẻ.

- Vâng, xin cảm ơn chị.