GIỮ VỮNG TÂM THẾ TRẺ TƯ DUY TRẺ

CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM LẦN THỨ VIII, từ 4-6.8.2010

1. Nhìn lại sáng tác trẻ 5 năm qua

Tầm vóc của văn học thời nào cũng vô cùng quan trọng đối với vận hội đất nước. Sức sáng tạo của các nhà văn trẻ trong những năm qua thật dồi dào. Trong những tác phẩm đó, không thiếu tác phẩm hay, đi sát với đời sống xã hội, thể hiện những tìm tòi và phá cách về hình thức lẫn nội dung. Nhưng phải thừa nhận rằng chưa có tác phẩm nào đột phá để gây “xốc” cho xã hội.

Lối suy nghĩ, cách cảm và lối trình bày truyền thống vẫn là phong cách chiếm nhiều nhất trong thời gian đầu khi những người viết trẻ đến với văn chương. Chung quanh họ là những tác phẩm đã được định hình trong lòng độc giả. Và người viết trẻ khó có thể tìm ra được lối viết nào có tính đột phá nếu không thử đặt sáng tác của mình trong không gian truyền thống.

Kinh tế thị trường đưa tới cho các cây bút trẻ những lăng kính mà họ có thể chọn lựa. Trong tình huống ấy, một số người viết trẻ ngay lập tức tiếp nhận hàng loạt giọng điệu mới mà thế giới văn chương bốn phương ập tới. Họ cố gắng tìm ra lối cần đi của riêng mình, để không bị trùng lặp và bị "lấp bóng". Nhưng đồng thời đây cũng là thời kỳ tự do trong việc quảng bá tác phẩm và tên tuổi của người viết.

Các tác giả trẻ mỗi người mỗi vẻ, đã tạo nên một không gian đa chiều cho văn học thời đại mới. Công nghệ thông tin phát triển đưa tới sự ra đời và lan rộng của "văn học mạng", mạng trở thành nơi đăng tải tác phẩm của một số cây bút chưa định hình.

Nếu như trước đây chúng ta thường quan niệm mọi sự việc đều "hữu xạ tự nhiên hương", thì ngày nay lớp trẻ không hoàn toàn kỳ vọng vào điều đó. Hàng loạt cuốn sách dạy cho con người những bí quyết để tự giới thiệu bản thân, dạy cách trở thành người nổi tiếng, được giới trẻ đón đọc và sử dụng để hoạch định tương lai của họ.

Nếu trước đây độc giả thường chỉ biết tác phẩm trước, rồi mới quan tâm tìm hiểu tác giả; thì ngày nay, do công nghệ truyền thông phát triển mạnh, có nhiều tác giả rất nổi tiếng, được nhiều người biết tên, nhưng khi được hỏi tác phẩm của tác giả đó thì nhiều người lại lắc đầu bảo chưa đọc. Dẫn tới, có những trường hợp nổi tiếng là do được lăng-xê quảng bá nhiều, với một hay hai tác phẩm chưa thể coi là đã định hình tài năng. Ðể rồi sau đó bị chìm vào quên lãng.

Có người đặt câu hỏi: Liệu các tác giả trẻ hiện nay có kiên nhẫn để đi được những chặng đường dài? Có lẽ nhiều người viết trẻ sẽ cười và không trả lời câu hỏi này? Tại sao lại cứ phải đi những chặng đường thế này thế nọ, trong khi cuộc sống có rất nhiều những đổi thay và rất nhiều những cơ hội khác hơn là văn chương?

Nhưng cũng có những tác giả âm thầm lặng lẽ, biến giấc mơ thành hiện thực. Họ dần chiếm lĩnh và trở thành một bộ phận không thể thiếu của văn đàn. Tới một lúc nào đó, lớp cha anh đi trước sẽ phải công nhận họ đã trở thành những người chạy tiếp sức trên chặng đường ma-ra-tông văn chương. Xã hội cùng các nhà văn lớp trước hãy giúp họ có thêm nghị lực, bình tĩnh và vững tâm phát triển tài năng để vững bước trên những dặm dài văn chương...

2. Ban Công tác Nhà văn Trẻ đã làm được những gì trong 5 năm qua?

Ban CTNVT nhiệm kỳ 7 đã tham mưu cho Ban chấp hành Hội và trực tiếp tổ chức, triển khai hiệu quả nhiều hoạt động liên quan đến văn học trẻ.

Cụ thể:

1. Tổ chức Hội nghị những người viết văn trẻ lần thứ 7 tại Hội An với nhiều hình thức mới lạ, có sáng tạo, gây được dư luận tốt đối với những người viết trẻ trên toàn quốc.

2. Tổ chức Sân thơ trẻ lần thứ 3, 4, 5, 6, 7 (từ năm 2005 đến 2010) tại Văn Miếu trong khuôn khổ Ngày thơ Việt Nam thành công tốt đẹp, gây được tiếng vang trong công chúng và dư luận truyền thông.

3. Tổ chức nhiều buổi tọa đàm văn học tại Hà Nội như tọa đàm các tác phẩm của Sơn Táp (vấn đề sáng tạo của các tác giả sống xa tổ quốc và văn học dịch), của các cây bút thế hệ 8x (Vũ điệu thân gầy), của nhóm thơ 360⁰(sau Sân thơ 2009), của các tác giả Phong Điệp, Di Li, Đặng Thiều Quang, Nguyễn Quỳnh Trang… Tại TP HCM, phối hợp với nhà thơ Inrasara tổ chức thành công 7 cuộc Bàn tròn Văn chương tại trụ sở của Hội Nhà văn TP.HCM.

Các cuộc Tọa đàm đã góp phần xới xáo, cổ vũ sáng tác, bước đầu đánh giá, ghi nhận các tác giả trẻ và đưa văn học trẻ đến với bạn đọc nhiều hơn.

4. Tham gia các hoạt động đối ngoại như Giao lưu với Đoàn nhà văn trẻ Hàn Quốc, Tổ chức buổi Gặp gỡ các nhà văn trẻ trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài với nhiều tham luận chất lượng, góp phần vào thành công trong công tác đối ngoại của Hội nhà văn trong nhiệm kỳ qua.

5. Giới thiệu kết nạp hội viên mới:

Ban Công tác Nhà văn Trẻ nhiệm kỳ 7 đã có uy tín trong quá trình bồi dưỡng phát hiện giới thiệu hội viên mới. Nhiều hội viên trẻ được Ban Trẻ giới thiệu đã được phiếu cao.

Đây cũng là nhiệm kỳ Ban CTNV Trẻ được đánh giá đã có công đưa các tác giả trẻ đến gần với nghiệp văn chương chuyên nghiệp, thân thiện với ngôi nhà chung của Hội Nhà văn Việt Nam.

Vậy vấn đề đặt ra ở đây là nhiệm kỳ 8 rất cần mở rộng phát triển và đẩy mạnh hơn công tác Nhà văn Trẻ dù dưới bất kỳ hình thức nào. (Hiện nay lượng hội viên cao tuổi của Hội Nhà văn VN chiếm 70%)

3. Thế hệ của chúng tôi

Thế hệ của chúng tôi, những người viết thành danh và nổi trội của những năm hậu chiến tranh và tiếp đó là những chặng đầu của thời kỳ đổi mới, những cây bút văn xuôi, thơ, lý luận phê bình, dịch thuật đã và đang viết suốt từ những năm sau giải phóng - tức thập niên những năm 1975-1980, và vẫn viết cho đến nay. Lượng độc giả của chúng tôi vẫn tăng dần theo cấp số nhân. Những nhà văn thế hệ chúng tôi cho đến nay vẫn là lớp nhà văn sung sức của nền văn học Việt Nam hiện đại. Các tác phẩm của chúng tôi vẫn được đông đảo bạn đọc đón nhận.

Không thể phủ nhận hiện nay trên thị trường, hễ có bất cứ một tác phẩm mới nào của chúng tôi có mặt là sẽ được sự quan tâm của các nhà phát hành sách, các nhà báo, các nhà phê bình và đặc biệt là bạn đọc dù già dù trẻ.

Như vậy, có thể nói không phải là sự may mắn hay có bất cứ một sự nhượng bộ nào từ phía bạn đọc. Đó là sự kiên định của một thế hệ nhà văn không có sao đỏ đeo đầy ngực áo, không có sự trải nghiệm của những năm tháng ra trận đầy hào hùng của dân tộc, không có những đủ đầy vật chất, chỉ thường trực giấc mơ sum vầy yên hàn, thường trực những ngày đội mũ rơm học dưới hầm đào trong lòng đất của một thời tuổi thơ đầy bom rơi đạn nổ.

Rất nhiều tác phẩm đã được chứng nghiệm qua thời gian những thập niên sau này cùng bạn đọc, và để đời. Có tác phẩm tuy không mô tả trực diện chiến tranh, nhưng những vết thương của chiến tranh để lại buốt sâu trong những câu chữ mô tả một thực thể hòa bình đầy thương tích. Những quan hệ trong gia đình, xã hội được dựng lên qua những trang viết của thế hệ chúng tôi thật đa dạng. Nếu nói chúng tôi có may mắn được sinh ra lớn lên và trưởng thành trong những thập niên này cũng đúng, bởi chúng tôi được tiếp thu truyền thống một cách đầy đủ và lại là lớp những người tiên phong đổi mới, cách tân. Nếu những tác phẩm của cha anh đi trước là những bài ca hào hùng, hướng ngoại, thì những tác phẩm của thế hệ chúng tôi là những nốt nhạc mang nhiều sắc thái, hướng nội và phảng phất nhiều nét u sầu. Đó có lẽ là điều thường thấy sau mỗi cuộc chiến tranh giải phóng.

Thời kỳ đổi mới đến, lối sống mới, trong đó có những ảnh hưởng rõ rệt của nền văn minh phương Tây đến những thế hệ ở Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ bấy giờ, có thể làm cho một lúc nào đó, văn học bị "xếp xó", bị coi là thứ yếu. Chúng tôi đã bước những bước đi thật khó khăn trong cuộc sống cá nhân của mình, trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển như vũ bão từng ngày, và tác phẩm của chúng tôi vẫn là những dòng chảy mạnh mẽ mãnh liệt nổi trội nhất nối mạch nguồn văn chương truyền thống, cách mạng của cha anh tiếp nguồn đến những thế hệ 7x, 8x, 9x hôm nay.

Và chính vì vậy mà hầu hết các tác giả thế hệ trưởng thành sau chiến tranh vẫn được coi là nhà văn trẻ, do tư duy trẻ, tâm thế trẻ.

4. Chặng đường văn chương được thể hiện qua bản Dự thảo Báo cáo

- Dự thảo Báo cáo đã đặt ra một vấn đề rất thiết thực cho mỗi nhà văn, đó là chung tay góp phần xây dựng phong trào đọc sách trong toàn dân; đưa sách Việt ra nước ngoài. Trong bản Báo cáo kiểm điểm nhiệm kỳ, có ghi rõ “Chưa bao giờ thị phần văn học bị co hẹp như bây giờ. Cơ chế công bố tác phẩm rộng thoáng, dễ dàng hơn nhưng sức mua co lại hạn chế mất đầu ra”. Đây là vấn đề rất cần sự quan tâm của các nhà văn.

- Công tác đẩy mạnh sáng tác, lý luận phê bình có nhiều kết quả khả quan về các tác phẩm. Qua công tác Đầu tư chiều sâu, tài trợ hỗ trợ sáng tác, đi thực tế và các cuộc Hội thảo tọa đàm… đã có nhiều tác phẩm ra đời trong 5 năm qua.

Nhưng vấn đề đặt ra là để có sự bình đẳng, hiệu quả, nhà văn cần tuân thủ nguyên tắc của một đất nước đã hội nhập. Ký hợp đồng nhận tiền đầu tư, sau đó có tác phẩm để thanh lý hợp đồng. Hội đồng nghiệm thu thanh lý hợp đồng nhất thiết phải đọc và xếp loại A, B, C cho tác phẩm, hợp đồng đầu tư đã ký một mức đầu tư, nhưng nếu tác phẩm yếu kém thì cần rút hạn mức. Cộng đồng bạn đọc sẽ làm tốt công việc thanh tra kiểm tra công tác này.

- Cải tổ và bổ sung nhân sự trẻ và đa phong cách cho các Hội đồng và các Ban văn học để làm tốt công tác xét giải thưởng, kết nạp hội viên, tổ chức các kỳ cuộc văn học, giao lưu, lễ hội, đi thực tế, hỗ trợ sáng tác... Cần có ủy viên Ban chấp hành phụ trách từng Hội đồng và các Ban. Trao quyền tối thượng về chuyên môn cho các Hội đồng. Các Ban đặc thù, Ban phong trào cần được trao quyền và quy định lại chức năng hoạt động để thúc đẩy sáng tác một cách có hiệu quả nhất mà không chồng chéo công tác của các Hội đồng.

- Cùng với tất cả các hoạt động của Hội, Ban chấp hành mới cần tập trung đầu tư nhân sự và kế hoạch phát triển Ban Sáng tác của Hội. Đây là Ban chuyên môn, cán bộ trong Ban Sáng tác phần lớn là nhà văn ăn lương nhà nước với các mức lương chuyên viên, chuyên viên chính. Gắn kết hoạt động của Ban Sáng tác với các hội viên, với cơ sở để chuyên sâu hơn về chuyên môn.

5. Vấn đề nhân sự Ban chấp hành

Cần bầu chọn vào Ban chấp hành những người có bề dày sáng tác, đang sung sức; đồng thời có học vấn về quản lý, trình độ và kinh nghiệm quản lý, theo đúng chuẩn hóa cán bộ của nhà nước; có tư chất và tâm thức sâu rộng của người hiền tài; sẵn sàng hy sinh thời gian công sức vì sự nghiệp chung. Ngôi nhà của chúng ta có thể coi như là ngôi nhà của ngũ đại đồng đường. Trong ngôi nhà ấy không thể thiếu sự dẫn dắt của các bậc trưởng bối, trưởng lão. Những vị này cũng phải không quá già, và còn dư sức khỏe để hoạt động công tác đặc thù. Cũng không thể thiếu đội ngũ đông đảo các nhà văn đã có bề dày sáng tác hàng vài chục năm qua, thế hệ những nhà văn lớn lên và trưởng thành sau chiến tranh, thế hệ đang nắm giữ uy tín trên văn đàn đổi mới. Lại cũng rất cần những nhà văn trẻ. Trẻ không có nghĩa là tuổi trẻ, mới nổi trên văn đàn. Không thể bầu vào Ban chấp hành những người chỉ có tuổi trẻ và kỳ tích sáng tác mà chưa có đủ học vấn và tư thế của người lãnh đạo phong trào. (Hơn nữa, hãy cứ để cho những nhà văn tuổi trẻ và đang sung sức tập trung sáng tác. Nếu không, chúng ta sẽ có tội với họ và với nền văn chương nước nhà). Trẻ là tâm thế trẻ, tư duy trẻ.

Có được Ban chấp hành mới gồm những người như vậy lo gì các nhà văn không yên tâm sáng tác?

Tuy nhiên đã là nhà văn chân chính, không ai kỳ vọng quá vào ngôi nhà Hội như kiểu kỳ vọng thân cây cổ thụ vững cho dây leo bám vào. Mỗi nhà văn đều có con đường đi của mình. Vậy nên tôi chỉ muốn tặng cho Đại hội 8 lần này 2 chữ: MỚI & TINH.