HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM - TƯ LIỆU VÀ SUY NGẪM, ĐỀ NGHỊ

CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM LẦN THỨ VIII, từ 4-6.8.2010:

Cách đây chừng 10 năm, với cảm hứng lịch sử, chúng tôi đã viết và đăng bài Các tổ chức văn học từng có ở Việt Nam trên Tạp chí Nhà văn, trong phần cuối của bài này, đã có nhắc qua đến sự ra đời của Hội Nhà văn Việt Nam.
Trong mấy tháng mấy ngày gần đây, được cùng các bậc đồng nghiệp gần xa vừa hân hoan chờ đón, vừa ngẫm nghĩ trước sau về Hội của chúng ta và ngày Đại hội sắp đến, chúng tôi muốn được trình bày một số nhìn nhận của mình như sau

I. Trước hết, xin được cùng điểm qua một ít tư liệu - số liệu

1. Bảy lần Đại hội và Ban Chấp hành của bảy khoá vừa qua
Đại hội lần thứ nhất - Đại hội thành lập Hội Nhà văn Việt Nam.
Đại hội được tổ chức tại Câu lạc bộ Đoàn Kết, Thủ đô Hà Nội, từ 1 - 4 - 1957 đến hết ngày 4 - 4 - 1957, có 278 người tham gia.

Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành gồm 25 người, Ban Chấp hành đã cử ra Ban Thường vụ gồm 7 người là: Chủ tịch Hội - Nguyễn Công Hoan, Phó Chủ tịch Hội - Tú Mỡ; Tổng Thư ký - Tô Hoài, Phó Tổng Thư ký - Nguyễn Xuân Sanh; các uỷ viên khác: Nguyên Hồng, Đoàn Giỏi, Tế Hanh.
Ngày 3 - 3 - 1958, Hoàng Cầm và Hoàng Tích Linh rút khỏi Ban Chấp hành.
Tháng 7 - 1958, Ban Chấp hành có thêm 5 người, từ đây, Ban Chấp hành khóa I có 28 người; Nguyễn Đình Thi thay Tô Hoài làm Tổng Thư ký.
Đại hội lần thứ hai, họp tại Câu lạc bộ Đoàn Kết, Hà Nội, từ ngày 10 - 1 - 1963 đến 12 - 1 - 1963.
Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành gồm 33 người, Ban Chấp hành cử ra Ban Thường vụ có 8 người: Tổng Thư ký - Nguyễn Đình Thi và các uỷ viên là: Tô Hoài, Bùi Hiển, Chế Lan Viên, Hoài Thanh, Hoàng Trung Thông, Tế Hanh, Tú Mỡ.
Năm 1966 Ban Thường vụ có thêm: Phó Tổng thư ký - Tô Hoài và 2 uỷ viên là Nguyễn Khải, Như Phong.
Sau năm 1975, Hội Nhà văn Việt Nam được bổ sung thêm lực lượng là các nhà văn trưởng thành từ văn nghệ giải phóng, theo đó, Ban Chấp hành có thêm 10 người, nâng tổng số Ban này lên thành 43 người; Ban Thường vụ có thêm Nguyên Ngọc làm Phó Tổng Thư ký và 2 uỷ viên là Giang Nam, Nguyễn Văn Bổng.
Đại hội lần thứ ba, họp tại Hội trường Ba Đình, Hà Nội, từ 26 - 9 - 1983 đến 28 - 9 - 1983, có 150 đại biểu (chọn từ khoảng 370 hội viên).
Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành gồm 44 người, Ban Chấp hành cử ra Ban Thư ký với 9 người: Tổng Thư ký - Nguyễn Đình Thi, Phó Tổng Thư ký: Chính Hữu, các uỷ viên: Chế Lan Viên, Anh Đức, Hữu Mai, Nguyễn Khoa Điềm, Hữu Thỉnh, Phan Tứ, Nguyễn Thị Ngọc Tú.
Đại hội đã cử ra Ban Cố vấn là các nhà văn lão thành.
Cuối năm 1988 Ban Thư ký có thêm Nguyễn Khải làm Phó Tổng Thư ký.
Đại hội lần thứ tư, họp tại Hội trường Ba Đình, Hà Nội, từ 28 - 10 đến 1 - 11 - 1989. Đại hội toàn thể này đã bầu ra Ban Chấp hành gồm 9 người. Ban Chấp hành cử ra Ban Thường trực gồm: Tổng Thư ký - Vũ Tú Nam, Phó Tổng Thư ký - Nguyễn Quang Sáng, uỷ viên - Nguyên Ngọc; Trưởng Ban Kiểm tra - Xuân Cang; các uỷ viên Ban Chấp hành khác là: Chính Hữu, Nguyễn Khải, Hữu Mai, Hữu Thỉnh, Nguyễn Thị Ngọc Tú.
Đại hội lần thứ năm, họp tại Hội trường Ba Đình, Hà Nội, từ 12 - 3 đến 14 - 3 - 1995. Đây là Đại hội toàn thể, có 496 người tham dự (số hội viên còn hoạt động lúc này khoảng 550 người).
Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành gồm 5 người và có sự phân công như sau: Tổng Thư ký - Nguyễn Khoa Điềm, Phó Tổng Thư ký thường trực - Hữu Thỉnh, Trưởng Ban Kiểm tra - Lò Ngân Sủn, các uỷ viên: Nguyễn Trí Huân, Ma Văn Kháng.
Cuối tháng 11 năm 1996, Ban Chấp hành khóa V được bổ sung hai người là Anh Đức và Bằng Việt.
Đại hội lần thứ sáu, họp tại Hội trường Ba Đình, trong hai ngày 17 và 18 tháng 4 năm 2000. Đại hội đại biểu này có 423 người tham gia (số hội viên còn hoạt động lúc này là gần 600 người).
Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành gồm 9 người là: Anh Đức, Hữu Thỉnh, Ma Văn Kháng, Cao Tiến Lê, Nguyễn Trí Huân, Thanh Quế, Y Phương, Lê Chí, Lâm Thị Mỹ Dạ.
Ban Chấp hành đã cử: Tổng Thư ký - Hữu Thỉnh, Phó Tổng Thư ký - Anh Đức và Nguyễn Trí Huân; Thường trực cơ quan Hội - Cao Tiến Lê.
Đại hội lần thứ bảy, họp từ 23 - 4 đến 25 - 4 - 2005 tại Hội trường Ba Đình. Đại hội đại biểu này có 557 người tham gia (trên tổng số hội viên đang hoạt động lúc đó là khoảng 850 người).
Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành 6 người, gồm: Hữu Thỉnh, Nguyễn Trí Huân, Lê Văn Thảo, Trần Đăng Khoa, Hồ Anh Thái, Phan Thị Vàng Anh. Ban Chấp hành đã cử: Chủ tịch Hội - Hữu Thỉnh, Phó Chủ tịch Hội: Nguyễn Trí Huân - Lê Văn Thảo.
Từ đầu năm 2009 đến nay, một uỷ viên Ban Chấp hành hầu như không tham gia các cuộc họp Ban Chấp hành nữa.
Tại các Đại hội trên, các vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước và đại diện của các cơ quan nghiên cứu, quản lý, chỉ đạo của Trung ương đã đến dự, phát biểu, đánh giá cao những đóng góp to lớn của Hội Nhà văn Việt Nam.

2. Các phần thưởng cao quý
Tính đến nay, Hội Nhà văn Việt Nam, tổ chức đại diện cho các thế hệ sáng tác và nghiên cứu, phê bình, lý luận văn chương Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước trao tặng các phần thưởng cao quý:
a) Huân chương Độc lập năm 1987.
Huân chương Hồ Chí Minh - năm 1997.
Huân chương Sao vàng - năm 2007.
b) Có 39 nhà văn được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
Có hơn 100 nhà văn khác được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật và khoa học - công nghệ.
c) Có 3 nhà văn được phong tặng danh hiệu anh hùng: Chu Cẩm Phong, Hữu Ước, Huỳnh Văn Nghệ.

3. Tổ chức của Hội Nhà văn Việt Nam hiện nay, có khoảng 40 đơn vị đầu mối, gồm:
a) Khối các cơ quan cấp 2 hoạt động theo hướng quản lý nhà nước, có 14 đơn vị.
Nhóm 1: Nhà xuất bản Hội Nhà văn, tuần báo Văn nghệ (như một tổ hợp bao gồm cả các báo Văn nghệ trẻ, Văn nghệ các dân tộc thiểu số), Tạp chí Nhà văn, Tạp chí Văn học nước ngoài, Tạp chí Thơ, Tạp chí Hồn Việt, Tạp chí Văn chương Việt Nam (in bằng tiếng Anh), Website Hội Nhà văn Việt Nam.
Nhóm 2: Trung tâm Bồi dưỡng viết văn Nguyễn Du, Trung tâm Bản quyền tác giả văn học, Trung tâm Văn hoá, Trung tâm Nghiên cứu Quốc học.
Nhóm 3: Hãng phim Hội Nhà văn Việt Nam, Bảo tàng Văn học Việt Nam.
b) Khối các cơ quan chức năng tham mưu, chỉ đạo, có 16 đơn vị:
Nhóm 1: Các Ban: Tổ chức - Hội viên, Kế hoạch - Tài chính, Đối ngoại, Sáng tác, Văn học Trẻ, Quốc phòng, An ninh, Công nhân.
Nhóm 2: Các Hội đồng chuyên môn: Văn xuôi, Thơ, Văn học dịch, Lý luận phê bình.
Nhóm 3: Văn phòng Hội, Đảng - Đoàn, Đảng uỷ Hội, Công đoàn cơ quan Hội, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cơ quan Hội.
c) Khối địa phương, hiện Hội ta có hơn 10 chi hội Nhà văn Việt Nam ở: Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Thừa Thiên - Huế, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh…
Và liên tỉnh như Chi hội Nhà văn Sông Chảy (gồm các tỉnh miền núi phía Bắc), Bắc Trung Bộ, Tây Nam Bộ…
Một số chi hội này đã có tư cách pháp nhân riêng (có con dấu, tài khoản và nhân sự).

II. Suy ngẫm và đề nghị

1. Dẫu thế nào, Đại hội (Hội Nhà văn hay Đảng bộ hoặc công nhân viên chức một cơ quan…), vẫn là nơi, là lúc tập trung thể hiện rất nhiều tâm sức và trí tuệ với nhân cách và bản lĩnh của mỗi người, ở từng việc làm thật cụ thể theo các vị thế khác nhau. Và vì thế, tất cả đều phải chịu trách nhiệm. Đó là những trách nhiệm về việc hoạch định đường hướng và kế hoạch phát triển sao cho thích hợp và bền vững; đó là trách nhiệm trong hoạt động bầu cử để chọn được một Ban Chấp hành với người đứng đầu đủ uy tín, trí lực và tấm lòng để họ cắt đặt công việc từng năm từng đợt… sao cho nhịp nhàng.
Nhìn lại các Đại hội của Hội ta, có thể thấy: không phải lần nào chúng ta cũng tiến hành Đại hội thật tốt, biểu hiện là: Tại đấy còn có hiện tượng: những lời phân tích, bàn luận về nghề và nghiệp văn chương chưa thật nhiều và sâu đậm, những lời biểu dương còn tỏ ra khuôn sáo, một số lời phê phán lại chát chúa quá đi…, còn kết quả bầu cử thì có năm thật rộng rãi khiến cho nhiều uỷ viên Ban Chấp hành không có việc để làm, có kỳ lại chặt chẽ lắm, làm cho Chủ tịch Hội quá vất vả.
Nếu coi nhận xét trên đúng đến 30-40%, thì quả thật, cũng nên thay đổi, cải tiến. Ví dụ: đến Đại hội VIII nên giành nhiều thời gian hơn cho việc trao đổi bàn bạc về công việc sáng tác. Riêng việc bầu Ban Chấp hành tới đây, chúng tôi xin đề nghị:
a) Cần trông việc để chọn người. Việc của Hội - như ta vừa xem ở mục I.3 ở trên, thật là đa dạng, phong phú gấp bội so với nhiều năm trước. Hoạt động của Hội nay không chỉ là động viên, chỉ đạo, quản lý phong trào sáng tác, xuất bản, báo chí mà cả quản lý, chỉ đạo về kinh tế, đào tạo, nghiên cứu khoa học… Vì thế, nếu bầu ra một Ban Chấp hành có tới hơn 30 người theo lối hiệp thương, đại diện cho gần 40 đơn vị đầu mối, hoặc chọn cho được một Ban Chấp hành khoảng 15-17 người cũng đều là có thể.
b) Những người được chọn vào Ban Chấp hành cần hội đủ các phẩm chất như:
1. Chí công vô tư, luôn nêu cao trách nhiệm với anh em, có đức hy sinh, nhường nhịn, vị tha.
2. Tay nghề, văn nghiệp vững vàng (từng đạt giải thưởng…).
3. Biết và thành thạo quy trình, bài bản quản lý - lãnh đạo (có khả năng phân tích, tổng hợp, lập kế hoạch, tổ chức và điều hành nhân sự thực hiện kế hoạch….).
4. Có sức khoẻ, tuổi trẻ để có thể làm việc năng động và lo việc chuyển tiếp cho khoá sau.
Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy số người có được hai tiêu chuẩn đầu là hàng trăm, số người đạt hai tiêu chuẩn sau là hàng chục, số người đạt cả bốn tiêu chuẩn trên càng ít hơn. Nhưng chí ít, thì mỗi người được bầu vào Ban Chấp hành khoá VIII cũng cần có được từ 2/4 tiêu chuẩn vừa nêu.

2. Những phần thưởng và các danh hiệu mà Đảng và Nhà nước trao tặng Hội Nhà văn Việt Nam và một số nhà văn cũng là sự ghi nhận của nhân dân, sự tôn vinh của dân tộc và thời đại đối với cá nhân mỗi nhà văn và với cả giới văn chương, văn nghệ. Chia vui và tự hào với sự ghi công này, lại là một dịp để chúng ta tưởng nhớ đến đóng góp và hy sinh của nhiều nhà văn nữa như Nguyễn Thi, Dương Thị Xuân Quý, Nguyễn Mỹ, Nguyễn Trọng Định, Vũ Đình Văn…, tưởng nhớ đến lao động nghệ thuật thật hiệu quả của những nhà sáng tạo như Nguyễn Minh Châu, Phạm Tiến Duật, Thu Bồn… và trước nữa, là những nhà cách tân như Trần Mai Ninh, Nguyễn Đình Thi, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Huy Cận, Hoài Thanh… Chúng tôi thiết nghĩ: Trong một nhà văn chân chính, tài năng từng đổ mồ hôi từng sôi giọt máu qua bao gian lao với nhân dân Tổ quốc Việt Nam ta như Xuân Diệu từng nói, luôn có tố chất của một đấng xả thân, một người anh hùng. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và những ai cầm bút làm văn chương sáng đẹp hôm nay đều là những người noi theo các nhà văn chính danh ấy.
Lâu nay, nhà văn ta đã bằng vào việc xây dựng nên những hình tượng nghệ thuật mà góp phần minh định và thức tỉnh, chia sẻ và dự báo, ngợi ca và bênh vực, phê phán và nguyền rủa… thì mai này, cùng với sự sáng suốt và tinh thần trách nhiệm cao với Hội, với sự nghiệp văn chương trong sáng của nước nhà - một nền văn chương vì nhân dân và Tổ quốc, chắc mọi người sẽ chung sức chung lòng bàn bạc, quyết đoán để Đại hội VIII thực sự thành công tốt đẹp.

Theo trannhuong.com