Đại hội nhà văn: "Cảm giác chung là không mấy lạc quan"

Cảm giác chung là không mấy lạc quan. 5 năm qua không có gì vượt trội so với 5 năm trước nữa. Nói gì thì nói, một khi chưa có những tác phẩm gây được tiếng vang rộng lớn trong công chúng, kể cả việc "vượt biên" ra nước ngoài, thì… vẫn còn nhiều chuyện phải bàn, phải làm lắm! - Nhà văn Trần Đức Tiến.

- Là một nhà văn sống và viết ở Vũng Tàu, những vấn đề gì theo ông là quan trọng và cần thiết nhất phải đặt ra tại Đại hội nhà văn VN lần này?

Trần Đức Tiến: - Tôi ở Vũng Tàu hay ở một nơi nào đó "khỉ ho cò gáy" hơn nữa thì ý kiến của tôi chắc cũng không có gì khác. Đại hội nhà văn đương nhiên phải là dịp kiểm điểm lại những việc Hội đã làm, nêu ra phương hướng, nhiệm vụ trong thời gian tới…

Nhưng ngoài những việc buộc phải làm nhưng rất dễ công thức, nhàm chán ấy ra, cá nhân tôi còn rất muốn biết nền văn học nước nhà đang ở tầm mức nào so với các nước trong khu vực và trên thế giới? Không thấy được tương quan đó, rất dễ xảy ra chuyện "mèo khen mèo dài đuôi", và các nhà văn thì tha hồ yên chí ngủ quên trên các "kiệt tác" nước lẻ của mình.

- Ông đánh giá thế nào về tình hình văn học của ta trong 5 năm vừa qua, cả những mặt được và chưa được?

- Cảm giác chung là không mấy lạc quan. 5 năm qua không có gì vượt trội so với 5 năm trước nữa. Nói gì thì nói, một khi chưa có những tác phẩm gây được tiếng vang rộng lớn trong công chúng, kể cả việc "vượt biên" ra nước ngoài, thì… vẫn còn nhiều chuyện phải bàn, phải làm lắm!

Tôi chỉ có một chút hy vọng vào những người viết trẻ (ở độ tuổi 40 trở xuống). Các bạn ấy đang có những tìm tòi, bứt phá. Thuận lợi cơ bản của họ: sức khoẻ, tham vọng, không chịu ảnh hưởng, dây dưa gì nhiều với thế hệ đi trước… Một số ít trong họ - những người chịu khó học hỏi (tự học là chính), lặng lẽ nghiền ngẫm, ít phát biểu, thậm chí không để ý đến chuyện vào Hội Nhà văn - đã bắt đầu có những tác phẩm đáng chú ý. Tôi không hiểu các nhà văn khác thế nào, chứ tôi thì rất muốn "đua" với họ, và đôi khi cũng cảm thấy mình hụt hơi.

- Một trong những việc quan trọng nhất của Đại hội là nhân sự và bầu cử. Ông hình dung BCH nhiệm kỳ mới cần có bao nhiêu người? Thành phần là những ai? Mỗi tỉnh, thành, khu vực (địa lý) hoặc các chuyên ngành (văn xuôi, thơ, lý luận phê bình…) có cần có đại diện của mình trong BCH hay không?

- Cái này đã có nhiều người nói quá rồi. Mong muốn là một chuyện, nhưng thực tế có được như mong muốn không lại là chuyện khác. Nếu nói mong muốn, thì tôi cũng giống như nhiều người: muốn có "đủ" số người để BCH làm việc (khoảng trên 10 người), muốn "cơ cấu" (chuyên môn thì nên, còn "địa lý" thì chỉ nên theo vùng miền thôi).

- Theo ông, tiêu chuẩn của một thành viên BCH là gì? Tuổi trung bình của người ứng cử vào BCH có cần đặt ra không?

- BCH không chỉ làm công tác quản lý, tổ chức thực hiện các công việc của Hội… mà còn quyết định những vấn đề thuộc về chuyên môn. Ngay cả khi có các hội đồng chuyên môn giúp việc, thì các thành viên BCH cũng cần phải có chuyên môn cao để có thể chuẩn y.

Vì vậy, theo tôi, tiêu chuẩn cần có trước hết của thành viên BCH là phải có uy tín văn chương. Đấy là điều kiện cần. Sau đó mới là điều kiện đủ: nhiệt tình, năng lực làm công tác hội. Người không có điều kiện cần mà ngồi vào chỗ đấy thì hơi buồn cười.

Tôi không hiểu ngày trước các cụ Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Xuân Diệu, Chế Lan Viên… có giỏi làm công tác hội (những việc ngoài sáng tác) không? Nhưng các cụ ở những vị trí cao nhất trong BCH là vô cùng xứng đáng. Uy tín văn chương của các bậc tiền bối ấy còn làm sang cho Hội đến tận bây giờ.

- Ông mong muốn và kỳ vọng gì ở đại hội toàn thể nhà văn VN lần thứ 8?

- Có, nhưng không nhiều. Hội có thể làm được nhiều việc cho hội viên. Những việc như tài trợ, tổ chức đi trại sáng tác, đi tham quan nước ngoài… nếu đến lượt mình thì tôi cũng chẳng từ chối. Nhưng trước sau tôi vẫn cho rằng những việc đó không mấy tác động đến chất lượng tác phẩm.

Tôi sẽ đến đại hội với tâm thế vui vẻ, thấy vui thấy hay thì ngồi nghe, thấy không vui không hay thì… biến.