Về một truyện ngắn của Hồ Minh Long

LTS: “Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo là một trường phái quan trọng trong văn học đương đại châu Mĩ la tinh, là một trong những trường phái chủ yếu của văn học hiện đại phương Tây. Năm 1925, cuốn Một số vấn đề về Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo. Chủ nghĩa biểu hiện hậu kì. Hội họa châu Âu đương đại nhà phê bình nghệ thuật người Đức Franz Roh chỉ ra thuật ngữ “chủ nghĩa hiện thực huyền ảo” ban đầu không phải là một trường phái văn học, mà là trường phái hội họa hiện đại phương Tây có nét đặc sắc về phong cách. Sau đó, phải đến khi có sự phiên dịch, chuyển tải của tạp chí Phương Tây ở Tây Ban Nha mới thâm nhập vào lĩnh vực ngữ văn học Tây Ban Nha bao gồm nội bộ châu Mĩ la tinh. Ở Tây Ban Nha, lần đầu tiên thuật ngữ này được dùng là nhà văn Venezuela Arturo Uslar Pietri. Năm 1930 nhà văn Guatemala Asturias phát biểu trong tập truyện ngắn Truyền thuyết Guatemala, được xem là tập truyện ngắn đầu tiên ở châu Mĩ la tinh mang sắc thái của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo. Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo là trường phái văn học hình thành và phát triển trong khoảng những năm 40 đến những năm 50 của thế kỉ 20...

... Trong sáng tác, nó kết hợp việc truy tìm hiện thực và hình tượng ảo, hoặc biến hiện thực thành thần thoại, hoặc biến hiện thực thành mộng ảo, mộng cảnh, hoặc trong cuộc sống hiện thực cấy ghép sự vật mang sắc thái mộng ảo làm tăng sức biểu hiện cho tác phẩm. Tất cả những điều này đều là đặt hiện thực vào trong vùng khách quan với hoàn cảnh và không khí huyền ảo, gia tăng miêu tả tường tận, nỗ lực khoác lên hiện thực cái áo huyền ảo kì quặc, nhưng từ đầu đến cuối không hề tổn hại đến bản chất của hiện thực. Trên phương diện kết cấu, chủ nghĩa hiện thực huyền ảo phá vỡ trật tự tự nhiên của chủ quan và khách quan làm cho không gian, thời gian xếp đặt loạn xạ, đan xen thần thoại và hiện thực, thực cảm và huyễn cảm, người và quỷ, phần lớn dùng thủ pháp nghệ thuật tượng trưng, ám thị, so sánh, thay thế... trong sắc thái mung lung, huyền ảo, thần bí bao hàm nội dung đa dạng. Trăm năm cô đơn của G. Marquez xuất bản năm 1967 được coi là tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo”. (Đỗ Văn Hiểu - Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo - Nguồn: http://liluanvanhoc.wordpress.com).

Tạp chí Nhà văn xin giới thiệu với bạn đọc một lối viết có thể coi là truyện ngắn hiện thực huyền ảo của một cây bút còn rất trẻ, xuất hiện trên văn đàn với những truyện ngắn đầu tay còn dè dặt.

HỒ MINH LONG

Tự thuật:

Hai mươi hai tuổi. Vẫn thất nghiệp. Vẫn độc thân.

Hai mươi hai tuổi. Đủ lớn để nghĩ tới tương lai. Sợ. Mình không có đủ thời gian. Để thực hiện những dự định. Hay sợ. Mình không có dự định nào.

Buổi sáng. Ngày bước sang tuổi hai mươi ba. Minh Long tỉnh dậy. Với một câu hỏi lớn trong đầu. Sau này chết đi. Mình sẽ được mai táng. Như thế nào nhỉ?

…

Có ai đó đứng sau lưng. Nói. Còn trẻ như vậy. Mà đã nghĩ tới cái chết. Hỏi. Cảm xúc này đến từ lúc nào.

Minh Long đáp. Từ một lần ngại lau chùi.

Tác giả trẻ Hồ Minh Long.

Thư gửi nhân vật JiJi:

Jiji thân mến,

Vào một ngày khi điêu đứng đã lụi tàn, chúng ta hãy:

01-Dẹp bỏ hết tin nhắn SMS, Yahoo! Messenger, email, điện thoại

Giao tiếp bằng cách trực tiếp va chạm và diễn đạt bằng ngôn ngữ cử chỉ hay kí tự tượng hình

02-Dẹp bỏ tai nghe iPod, loa Bose, đầu máy DVD và máy nghe đĩa cầm tay

Lắng nghe sóng biển vỗ trong vỏ ốc, tiếng phong linh thầm thì, tiếng nắng chạm vào khung cửa thủy tinh rất khẽ.

03-Gỡ bỏ cặp đít chai 400.000VNĐ, máy ảnh cùng với các loại pixels

Bằng thị lực của mình đếm đủ các dải màu trên cầu vồng, bắt những con sâu nhỏ tí trên cây chanh và chứng kiến sự đổi màu của thời tiết.

04-Không mặc quần áo

Nằm khoả thân giữa bến sông trăng để không làm loá mắt khách đường xa bằng tà áo trắng màu sương khói. Nếu ngượng thì đã có lá nho và da thú.

05-Dẹp hết các loại mì gói, fastfood, thức ăn công nghiệp, snack, chewingum

Tự nuôi sống bản thân bằng bánh mì và hoà mình.

06-Cất vào tủ các loại công cụ lao động bằng kim loại, cúp cầu dao

Sưởi ấm bằng ánh nắng. Bắt chước Lâm Đại Ngọc trong Hồng Lâu Mộng không dùng kéo cắt hoa quỳnh mà lấy tay, nhẹ nhàng ngắt từ cuống hoa rồi chôn nó xuống ngay ở gốc cây.

07-Dẹp bỏ mĩ phẩm, hoá chất, nước hoa

Làm đẹp bằng chấm đỏ và tàn nhang, nhận ra nhau bằng mùi cá thể.

08-Ăn một kẹo bông gòn lớn để mừng cả 6 giác quan của chúng ta vẫn còn nguyên vẹn.

10-Và đừng chờ mong một số 09 hoàn thiện nữa.

Truyện ngắn:

Về cái giá cho bữa ăn trưa.

Quán ăn nhỏ nằm cheo leo giữa một bên là đường tàu hỏa Bắc Nam, một bên là nỗi cô đơn buông thõng can linh tàn tạ mặc cho trọng lực khổ đau hồi rú những tiếng thê lương thăm thẳm ở bờ vực bên dưới. Không một ai biết quán ăn nhỏ trông như thế nào vào buổi sáng hay buổi tối, vì Minh Long và Jiji chỉ ghé vào buổi trưa, khi mà mảng tường quét vôi xanh chế nhạo tia nắng hỗn hào gắt gỏng bằng những đường chân chim nguệch ngoạc đâm toác bề mặt phẳng phiu nơi bọn chúng gặp nhau, và khi cầu thang sắt nhễ nhại mồ hôi thành những vũng giống như không gian nhỏ nước mắt. Cũng bởi lẽ chàng hay nàng chẳng thể tìm được những hình định ấy vào bất cứ một thời điểm nào khác trong ngày, nên quán ăn nhỏ sẽ là một quán ăn không phải quán ăn nhỏ nếu mặt trời rơi rụng hay hừng đông thắp đèn cầy. Quán ăn nhỏ, vì lẽ đó, chỉ vào buổi ban trưa mới đứng cheo leo giữa đường tàu hoả Bắc Nam và vực khổ đau vô tận.

Jiji lắc người đủng đỉnh bước lên cầu thang sắt, hình dán Đôrêmon trên ngực áo cũng hờ hững quay theo, chìa ra cái núm đuôi màu đỏ hồng gợi cảm cong cớn ở sau lưng. Khi hình ảnh mèo máy màu xanh dương đã lướt qua mắt và miệng lưỡi, Minh Long nhận ra rằng cuối cùng thì cuộc đời của hai người đã bị nhấn chìm bởi hình ảnh ấy. Thế giới hỗn mang tự phức tạp bằng Đôrêmi màu vàng và những chú Đôrêmini nhiều sắc màu dang dở, trong khi điều chúng ta cần chỉ là một màu xanh thật lòng, màu xanh thần thoại đúng nghĩa đã được gió trời và sóng biển pha ra sau mười ngàn năm ùn đẩy bên trên và bên dưới nhau, màu xanh thuần bích hơn tất cả những gì người ta có thể chiết xuất được từ cây đinh hương vùng phía Tây. Trong màu xanh đó cả chàng và nàng có thể tìm được nỗi cô đơn bất tử và bản ngã chân phương, để chỉ một khoanh vải, trên da thịt của Đôrêmon trên áo nàng cũng đủ trở thành một câu chuyện ngàn du để cả hai cùng khám hiểm.

(Chuyến khám hiểm có thể chỉ dài 15 giây do cầu thang sắt không thể dài thêm. Tất cả sự đắm chìm tốt nhất đều nên tìm cho mình một thước đo để tránh nỗi ngụp lặn không cần thiết trong sự mênh mang dư thừa của cảm xúc. Hàng trăm giây hoan lạc của linh hồn cuối cùng cũng quy về một số giá trị nhất định nào đó. Bản chất của say mê là người ta có thể sống cùng nhau hàng trăm thế kỷ, đầu thai suốt thiên vạn kiếp chỉ trong một cú nhích của kim giây đồng hồ).

Jiji thả người xuống ghế, chiếc ghế thấp 15 cm khiến bất cứ ai ngồi trên đấy cũng có tư thế của một con gà mái buồn đẻ, trừ nàng, con người điêu linh với nước da mềm mại được dệt từ tuyết chấm tàn nhang tinh nghịch cùng nụ cười từng khiến một vị thánh xin được chết trước cổng Thiên Đàng, đã biết cách xếp hai chân và gấu váy để chiếc ghế thấp lùn xấc láo không thể làm điều gì khiến xấu đi hình ảnh đàn bà rạng rỡ ấy. Trên chiếc bàn gỗ la liệt các loại gia vị, sa tế, một nắm đũa và muỗng. Từ bây giờ cho đến lúc chàng và nàng ruồng rẫy chúng bằng cái giá lãnh cảm trả cho buổi ăn trưa, thì chúng là của riêng hai người, chiếc bàn, cái ghế, những hũ đựng gia vị bằng sắt và thủy tinh, đũa gỗ, tất cả, là của riêng chàng và nàng, để khi có một kẻ lê la muốn ngồi vào chiếc ghế và sử dụng những món nêm nếm ấy, thì chàng hoặc nàng có thể nhìn thẳng vào mắt hắn và nói rằng chúng đã có sở hữu rồi. Suy cho cùng cái thú vị của việc tiêu xài cũng như yêu đang là bản năng sở hữu được thoả mãn, xoa nắn tới tận cùng chừng nào chúng ta còn đủ tiềm và lực để duy trì sự sở hữu ấy.

Nàng nhìn lướt qua đống đồ đạc loã lồ, đoạn cất lời huyền ảo:

- 2 tô lớn hay 2 tô nhỏ?

Bất cứ thứ gì cũng cần một định lượng.

- 2 tô nhỏ đi.

- 2 tô nhỏ và 2 nước mía.

- Thêm rau rút và một chén cua thêm nữa nhé.

Tay chạy bàn ghi nhớ không sót một yêu cầu nào của chàng nàng, hoặc giả như nếu có quên thì hắn cũng biết cách lấp vào những khoảng trống bằng một sự chính xác tuyệt đối vốn là một phần của nghệ thuật buôn bán mà không một trường lớp nào đã từng dạy cho hắn, rồi nhanh nhảu truyền đạt những ý nguyện ấy tới bà bếp. Bà bếp, cũng với một sự nhanh nhảu và thuần thục như thế, trút bún vào tô, sắp mấy lát gạch cua nấu với lòng trắng trứng, rải đều những khoanh rau rút và hành lá, rồi chan xăm xắp thứ nước dùng màu nâu đỏ lợn cợn riêu và những thứ bé nhỏ trôi nổi mà không một thực khách đáng kính nào có đủ trình độ và hiểu biết để xác định đó là gì. Ý muốn tao khiết của Minh Long và Jiji, sự tâu bẩm chuyên nghiệp không vụn vỡ của tay chạy bàn, sự nhẹn nhanh vẹn toàn của bà bếp tạo thành chuỗi mắt xích lô hồ trong một vòng quay nơi hai tô canh bún được chuyển từ sự thoả mãn trí tưởng tượng thành một sự thoả mãn vùng da nơi rốt một cách trác mỹ vô cùng nhất. Đó là một quy trình được thiết kế chặt chẽ để mỗi giây phút và mỗi mi li lít nước bọt tiêu tốn đều dẫn tới một kết quả với sự hài lòng cao độ. Nhưng trời ơi, cái thực sự đang diễn ra ở đây, không phải là vòng tròn mang nặng tính thực dụng hay những ly tách chứa gia vị mỡ màng, không phải là sự lặp lại của quá trình được thêu kết tỉ mỉ để ràng buộc chàng nàng với tay chạy bàn và bà bếp qua hai tô canh bún, hai ly nước mía, chén gạch cua gọi thêm, cho dù có thể vào ngày hôm nay cuộc sống của chúng ta chỉ còn dựa vào những thứ ấy để tiếp tục, là những món thức ăn cần chúng ta cho chúng một ý nghĩa tồn tại, hay chúng ta cần những món thức ăn cho một động cơ để tồn tại, vì những điều phi lý ấy đều không mang bất kì một giá trị quy chiếu nào.

Buổi trưa, thành phố triệu dân có một phần ba kéo nhau ra khỏi cơ quan để ăn trưa, một phần trăm nào đó trong số họ đã đến quán ăn nhỏ, và quán ăn nhỏ đông lên. Những gì đang diễn ra xung quanh mới là những thứ đã hoàn chỉnh hệ thống này, vì chúng nắm giữ cơ hội làm sáng tỏ điều trôi nổi trong lòng của chúng, giống như một cành cây trôi trên sông sẽ không được định nghĩa là đang trôi nếu người ta không nhìn thấy những dòng nước đang mướt mải chảy qua nó. Vì vậy, hai tô canh bún được đề cao sự riêng tư, do sắp tới đây chúng sẽ được thưởng thức bởi hai người cá biệt với nhau, là bởi tất cả được đặt trong một bức tranh chung nơi từng tinh thể sẽ được phân phát cho một khoảng giấy để tự chùi lên đó thứ màu sắc của chính chúng.

Tất lẽ dĩ ngẫu mọi quy trình để hoạt động liền mạch trơn tru đều đòi hỏi sự cống hiến hoàn toàn và vô điều kiện của mọi phần tử bên trong nó, diễn giải lan man ra có thể bao gồm ý thức về hoàn thành trách nhiệm đi đôi với sự công tâm liêm bích không hằn một vết tỳ. Tương tự như trong một nhà máy sản xuất sữa thì người công nhân phải cho bò ăn cỏ, bò phải ăn cỏ và cho sữa hợp lý với hàng loạt quy chuẩn được một hiệp hội về sữa nào đó trên thế giới đề ra vào một thời điểm nào đó ở một nơi nào đó, vì với suy nghĩ một quy chuẩn khách quan có thể bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng ngây thơ và ngăn chặn sự thiếu hụt luôn luôn có vẻ là tình cờ trong chất lượng sữa. Nếu, có tình huống, con bò không chịu ăn hoặc ăn mà không rặn ra được một thứ sữa có thể thoả mãn những yêu cầu ngặt nghèo đó thì nó không có con đường nào khác hơn là trở thành bò thịt và phải từ giã cõi tạm của mình trong trang trại. Đó là trừ trường hợp người chăn nuôi vì động lòng trắc ẩn cho những nàng bò vô tri nên pha thêm vào sữa chất melamine nhằm tự thủ dâm những yêu cầu do chính mình đề ra đồng thời cũng cứu mạng cho lũ súc vật đáng tội nghiệp.

Ví dụ về trang trại nuôi bò có thể không làm bất cứ ai liên tưởng đến Minh Long và Jiji, nhưng thực sự trong quán ăn nhỏ mọi thứ cũng không khác gì hơn: cũng có kẻ cho ăn, có kẻ ăn và phải mót hầu bao của mình ra cái gì đó có giá trị tương ứng với bữa ăn mà họ nhận được. Dĩ nhiên thế giới con người đơn giản hơn thế giới bò vì mọi tỷ giá đều được chuẩn toán và hệ thống hoá. Khi chàng và nàng bước vào quán rồi chọn ngồi vào chiếc bàn này, chiếc ghế này, thì tất cả những thứ bên trên, bên dưới, bên trong và bao quanh nó đều là của hai người. Và một bữa ăn trưa. Cái giá phải trả cho việc sở hữu một khoảng không gian là cần thiết để duy trì trật tự cho thế giới, Minh Long hiểu, Jiji hiểu, bà bếp và tay chạy bàn hiểu, tất cả mọi người trong quán ăn nhỏ đều hiểu và đều rắp tuân theo luật lệ đơn giản đó. Câu chuyện đáng lẽ ra cũng nên đơn giản và hàm tích như thế, cho đến khi Minh Long chạm tay vào mông và nhận ra chàng không đem theo thứ dùng để cân bằng giá trị cho hai tô canh bún, hai ly nước mía và chén gạch cua vừa mới được đem đến đặt trước mặt họ.

Trong khi nuốt sợi canh bún dài bằng nhiều cuộc đời nối lại với nhau bằng một thứ keo độc hại tiêu khương, dài hơn những giới hạn hèn kém của một vòng tròn loang lổ định hình bởi những tô nhựa và thìa sắt, dài hơn tiếng cười khoan thai của Jiji khi nêm giọt mắm me thứ chín nghìn năm trăm ba mươi tám, Minh Long đã cảm thấy men say cuồng dại xâm chiếm linh hồn lạc thể, bối rối tựa như ánh nắng mặt trời xanh xao buổi sáng âm u mùa đông ảm đạm, chỉ biết lầm rầm cầu khấn nhân gian đốt thêm bạc giấy cho chàng thoát kiếp li khai, thanh toán đủ những tô canh bún và đưa Jiji ra khỏi chốn này.

Nhân gian lạnh lùng trả lời sự cầu khấn tha lương của Minh Long bằng câm lặng và một nỗi sợ hãi tràn lan nhuốm lạnh không gian. Những điều kì diệu vẫn bao giờ như bao giờ từ chối toả xuống cơn mưa xanh từ vòm trời bằng ngọc thạch. Chàng quyết định nghiến đứt sợi canh bún bằng tất cả lòng thù giận và sức trai trẻ của mình, rồi đành sử giọng ê chề để báo cho Jiji biết điềm dữ. Nàng, sau khi thủng thẳng nghe hết lời trình bày của Minh Long, đã phản ứng một cách đầy mỹ nữ, đó là ánh mắt nhìn chòng chọc xuyên thấu cơ thể chàng, xuyên từ đầu ngực phập phồng nỗi sợ sùng vô biên sang tấm lưng bao la mơn mởn tới tận bộ óc viễn tưởng và những vì thiên thể lấp lánh trong vũ trụ. Nàng câm lặng nhìn chàng, như thể muốn tra khảo trong tê liệt liệu điều tàn nhẫn khủng khiếp mà chàng vừa khạc ra nơi đầu lưỡi có phải là sự thật, như thể cái nhìn đó có thể đánh tỉnh chàng như một cú tát để nếu điều đó có là sự thật thì hai người cũng sẽ có một cách giải quyết toàn hảo cho nó. Cái nhìn của nàng, trong một vài động chạm đã liên tục chuyển từ sự bàng hoàng khiếp hãi sang sự trách móc ngờ vực nên thơ, rồi trở thành một bài thánh ca vàng vọt trước khi hoá thành một đạo kỵ sĩ rầm rập tung vó phá tan giới hạn tĩnh lặng của âm thanh. Rồi, như một dấu chấm hết cho sự xáo động trong trái tim, nàng thẫn thờ đưa tay ra nêm thêm giọt mắm me thứ chín nghìn năm trăm ba mươi chín, đoạn chầm chậm thả tiếng thở kéo dài thành bức màn nhung bao quanh quán ăn nhỏ buổi trưa nắng nực.

Tay chạy bàn với chuyên môn cao nhanh chóng nhận ra sự chuyển biến tâm lý của đôi nam nữ, và với sự ân cần có thể làm một con mèo bị giang mai cũng cảm thấy thoải mái, tới sát bên chiếc bàn gỗ giờ đây không còn là của riêng Minh Long và Jiji, hỏi:

- Anh chị cần gì thêm không ạ?

Nếu Minh Long biết điều mà một chàng trai cần phải nói với bố của cô gái vừa bị chàng phá trinh nhưng không thể cưới nàng được, thì sẽ biết cách trả lời tay chạy bàn về tấn bi kịch vừa xảy ra với hai người. Nếu Jiji có thể xoay ngược chiếc nhẫn của nàng để trở lại hai ngàn năm trước, khi mà dung nhan diễm lệ của phụ nữ có thể là cái giá thích hợp cho bất cứ thứ gì, thì đã biết cách thoát ra khỏi tình cảnh éo le này bằng một thần thái tư nhã ung dung. Nhưng ngay trong cái giây phút thoát thai vô lượng, trong thời khắc tất cả câm lặng chờ đợi một tiếng trả lời ngân vang từ gác vàng, trong cái giao điểm mà thời gian và không gian chạm vào nhau tạo thành một đốm lửa liêu trai giữa ngân hà, thì Minh Long và Jiji đồng thanh nói:

- Cho thêm 2 tô nhỏ nữa.

Không một ai biết điều gì xảy ra vào cuối buổi trưa ngày hôm đó, không một ai biết quán ăn nhỏ xiêu vẹo sẽ rơi mãi mãi xuống vực hư không hay sẽ theo đoàn tàu hoả Bắc Nam đi về miền ảo giác, chỉ biết nước da tuyệt đẹp được dệt từ tuyết chấm tàn nhang tinh nghịch của Jiji đã phôi pha ít nhiều trong nắng gắt và nụ cười óng ánh của nàng đã chuyển thành nét mếu máo hồi sinh vị thánh từng chết trước cổng Thiên Đàng, khi nàng phải đi bộ 3 dặm tới máy ATM gần đó nhất.

Lời bình:

Nhà văn Lê Anh Hoài:

Tình tiết vớ vẩn: Hai cô cậu dẫn nhau đi ăn trưa, và quên ví. Có thể tạo nên một truyện ngắn hay không? Với Hồ Minh Long, anh nói được, và viết một truyện có màu sắc của một thiên tình sử, với những triết lý trì trọng trộn lẫn tầm phào. Có một vẻ đẹp của sự nuối tiếc những giây sống liền ngay với nỗi chán chường của sự vô nghĩa. Đùa giỡn ngay cạnh trang nghiêm. Nghịch ngợm các giá trị.

Hồ Minh Long sinh năm 1988 tại Hà Nội, lớn lên ở Sài Gòn, đang học Quản trị kinh doanh tại Phần Lan. Anh nói, bắt đầu viết văn từ một năm trước! Những ai nghĩ Long là non nớt và nghiệp dư có thể tham khảo thêm tuyên bố của anh: "Cuộc sống ở Việt Nam dạy cho tôi cách gói ghém cái giả tạo vào trong những câu văn duy mĩ, và vùi dập sự thật với tất cả nỗi khinh thường".

Mai Lan ( Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó. ) (theo evan):

Tôi ít có điều kiện tiếp cận với văn học hiện thực huyền ảo nên có lẽ không đủ kiến thức để nói về tính chất của câu chuyện trên. Tuy nhiên, tôi có theo dõi cuộc tranh luận của các bạn ở bài giới thiệu (trên evan) nên cũng xin đóng góp vài ý kiến dựa trên quan điểm cá nhân. Thứ nhất, về chi tiết: khi đọc xong câu chuyện này, tôi có hỏi cô bạn của mình có biết "văn học hiện thực huyền ảo" là gì không, và cô ấy đã nghĩ nó giống như Twilight hay Harry Porter.

Quả thật dòng văn học này còn khá xa lạ với giới trẻ nên những suy nghĩ như vậy là không hiếm. Theo ý kiến của tôi, đã là "hiện thực huyền ảo" thì 2 yếu tố "hiện thực" và "huyền ảo" không tách rời nhau, với "hiện thực" làm nền tảng và "huyền ảo" chính là ở cách của nhà văn khiến cho các chi tiết hiện thực đó trở nên khác lạ, nhằm nêu bật lên các tính chất thuộc phần chìm của tác phẩm. Do đó, các chi tiết trong truyện thường rất trái khoáy, ngược ngạo, thậm chí phi logic. Tôi xin ví dụ trong truyện Dấu máu em trên tuyết của García Marquez, nhân vật nữ chính bị gai hoa hồng đâm vào tay để rồi chảy máu cho đến chết. Trong văn chương truyền thống thì làm sao có thể có chuyện phi lý như thế. Chỉ có trong hiện thực huyền ảo, sự phi lý, nực cười mới được lột trần và đẩy lên đến tận cùng. Trong "hiện thực" ẩn chứa sự huyền ảo, kỳ lạ; và lượt lại "huyền ảo" lại góp phần làm rõ cái hiện thực ấy. Trong chuyện này, tôi nghĩ tác giả đã làm rất tốt. Nội dung câu chuyện có thể không mới, nhưng cách tác giả tiếp cận nó và đan cài các chi tiết thực sự làm tôi bất ngờ.

Cách tác giả dùng những câu dài, đan kết cầu kỳ, làm cho người đọc đôi lúc mất phương hướng, chính là một phần của cách xây dựng câu chuyện. Tôi nghĩ bằng việc phủ lên rất nhiều các câu văn trúc trắc, lan man, cố tình vùi những ý nghĩa thực sự của câu chuyện xuống rất sâu, độc giả sẽ buộc phải nghiền ngẫm nhiều để hiểu ra nội dung của truyện.

Hầu hết người đọc đều bị thu hút bởi những chỗ cường điệu, đại ngôn, nhưng tôi lại nghĩ ở những đoạn kém thu hút nhất lại ẩn chứa các mấu chốt chủ yếu. Trên đây là một vài nhận xét của tôi, còn đánh giá là công việc của các nhà phê bình. Thực ra từ trước tới giờ tôi không có cảm tình với văn học 8X, nhưng rõ ràng là dòng văn học này đang phát triển. Mọi sự đổi mới, thử nghiệm nên được đánh giá nghiêm túc, thận trọng.

Nguyễn Sỹ Phú:

Điều phi lý thứ nhất: khác với những tác phẩm thông thường, những mấu chốt quan trọng trong các câu chuyện của Hồ Minh Long được tác giả giấu rất kỹ dưới những câu văn sơ sài, thậm chí chỉ nhắc lướt qua một lần. Trong khi đó những chi tiết ảo hay các sự vật tượng trưng lại được miêu tả bằng những ngôn từ hoa mĩ nhất.

Điều phi lý thứ hai chính là ở cách hành văn và xây dựng tình huống hết sức quái gở.

Hồ Minh Long dùng lối viết “quay cuồng” như một kẻ “say văn”. Không những thế, cách dùng từ của tác giả cũng không hề bình thường. Dường như Hồ Minh Long không đặt nặng vấn đề ngữ nghĩa, mà bâng quơ nhặt ở đây một từ, nhặt ở đó một chữ, sắp xếp lại rồi đưa vào đoạn văn. Rõ ràng tác giả không hề có ý định để độc giả của mình đọc hết câu chuyện một cách dễ dàng, mà buộc họ phải dừng lại, nghiền ngẫm tại sao dùng từ này, tại sao chi tiết này lại nằm ở đây v.v… Lối viết thử thách độc giả này có thể sẽ khiến nhiều người ghét “Về cái giá cho một bữa ăn trưa” ^[*], nhưng cũng có thể làm cho một số người khác thích nó.

_________________________

[*] Truyện ngắn rút từ tập truyện ngắn JiJi của Hồ Minh Long, NXB Hội Nhà văn 2010

Nguồn: Tạp chí Nhà văn.