Hình tượng người chiến sĩ an ninh trên kịch trường Hà Nội

TVVHĐ - 00. Điều đáng chú ý là hình tượng người chiến sĩ an ninh trên kịch trường Hà Nội đã ngày càng phong phú, đa dạng về số lượng và nổi bật, sâu sắc về chất lượng. Những hình tượng ấy đã làm thành một hệ thống nhân vật có sự phát triển nội tại của nó về cả nội dung diễn tả và thi pháp nghệ thuật. Hệ thống hình tượng người chiến sĩ an ninh trên kịch trường Hà Nội phát triển theo hai chiều: rộng và sâu.

01. Về chiều rộng, hệ thống này được hình thành từ một số vở xây dựng hình tượng người chiến sĩ an ninh trong cuộc đối đầu với kẻ thù của dân tộc, tức là trong tình huống xung đột mang hình thái địch - ta như giới sân khấu thường nói - hình thái xung đột địch - ta này càng trở nên căng thẳng hơn, quyết liệt hơn, khi một bên cán cân được ném thêm vào một quả cân rất có trọng lượng. Đó là lực lượng địch được hiện diện bằng những tên người Việt (không phải là Pháp hoặc Mỹ...) nhưng đứng về phe địch với tất cả sự hung hãn, tàn bạo do mối thù không đội trời chung với chế độ mới mà đại diện là những người cộng sản. Những tên Việt gian căm thù cộng sản đến tận xương tận tủy này đã làm tăng lên ở cấp số nhân tính chất ác liệt một mất một còn của những tình huống kịch mà các nhân vật người chiến sĩ an ninh được các tác giả ném vào. Hình thái xung đột quán xuyến của các vở Bản danh sách điệp viên (của Văn Biên), Quán Trúc Đài (của Vũ Tăng) cũng là hình thái như thế. Về thi pháp kịch, các tác giả đã vận dụng hợp lý biện pháp mỹ học tạo nên tính không cân sức của mối xung đột được nhanh chóng đẩy lên đỉnh điểm (Kulmination) của nó - Đây là biện pháp mỹ học có tính cổ điển (classique) của thi pháp kịch - Chẳng hạn, ở vở Hămlét, tính chất không cân xứng của mối xung đột được Sêchspia tạo nên do tác giả đã ném vào một bên đĩa của cán cân xung đột những quả cân năng ký được hiện diện thành một lũ những tên khủng khiếp (từ tên chú ruột giết anh lấy chị dâu là quả cân chính, ta còn thấy từ tên đại quan bố vợ tương lai của Hămlét mà sự thâm hiểm, tàn bạo đã trở thành thâm căn cố đế... đến người mẹ giết chồng, lấy em chồng rồi... toan giết cả đứa con trai độc nhất), trong khi cán cân bên kia của mối xung đột chỉ là Hămlét, một Hămlét đơn thương độc mã - như ta đã biết. Tuy nhiên, xung đột kịch không phải chỉ được tạp nên bởi những biện pháp mỹ học đơn thuần. Nó còn là sự phản ánh hiện thực thời đại trong những cuộc đấu tranh dữ dội của các lực lượng xã hội. Hămlét đơn thương độc mã trong cuộc phanh phui sự thật ở một xã hội, mà các thế lực phản động đang đẩy người anh hùng của tư tưởng nhân đạo vào một câu hỏi lớn có tính thời đại: Tồn tại hay không tồn tại (Sống hay là chết). Còn các chiến sĩ an ninh của ta thì lại hoạt động trong một xã hội, một thời đại khác, thời đại, xã hội mà những anh hùng của nó không đơn thương độc mã, mặc dù trong những trường hợp nhất định, họ có thể sa vào tình huống độc mã đơn thương - nhưng đằng sau họ là cả một xu thế cách mạng, tiến bộ của thời đại. Cho nên nhân vật nữ chính ủy trong vở Bi kịch lạc quan của Visnhepski, mặc dù một thân con gái được đẩy vào tình huống khủng khiếp của một bầy vô chính phủ có thể làm bất cứ điều gì - kể cả việc làm nhục thân thể nàng. Vẫn là người anh hùng đứng ở tư thế cao hơn chúng và áp đảo chúng, bởi đằng sau chị là cả một xã hội mới tràn đầy sức sống và sức mạnh ở buổi bình minh của thời đại mới, thời đại cách mạng vô sản và xã hội chủ nghĩa. Do đó, cái chết của nữ chính ủy là cái chết lạc quan, cái chết cho sự sống, cho chiến thắng. Cái chết của Nila - cô bé đánh trống trong vở kịch cùng tên của Salưsky cũng là cái chết như vậy... Và sự hy sinh của các chiến sĩ an ninh trong một số vở kịch có hình thức xung đột địch - ta cũng là sự hy sinh như vậy. Họ có thể đơn thương độc mã trong những tình tiết, tình huống cụ thể, nhưng không độc mã, đơn thương trong xu thế của cách mạng, trong cuộc đấu tranh cho lý tưởng, cho sự nghiệp của dân tộc. Hãy lấy vở Biến động ngày hè của Lê Tri Kỷ làm thí dụ - Ngoài giá trị văn học được thể hiện chắt lọc trong một tác phẩm kịch, vở kịch còn nhiều ưu điểm khác, trong đó, theo tôi, nổi bật là ưu điểm về sự phản ánh hiện thực thời đại thông qua một hình thái xung đột có tính kịch - Kịch viết về vụ Ôn Như Hầu khét tiếng một thời với ngôi nhà số 7, cái ổ phản cách mạng tra tấn, giết người một cách khủng khiếp giữa lòng thủ đô Hà Nội mùa hè năm 1946. Để triệt phá cái ổ phản động đó, Nghĩa, một chiến sĩ an ninh đã lọt vào đó... Rõ ràng, nhân vận được ném vào một tình huống đầy tính kịch, nó đẩy người anh hùng thời đại vào chỗ đơn thương độc mã. Nhưng về thực chất, đằng sau Nghĩa là cả cơ quan an ninh với người đứng đầu là chủ sự chính trị Nha Công an, là thanh tra chính phủ và sự chỉ huy tối cao là cụ quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng (lúc đó Hồ Chủ tịch đi dự Hội nghị Fôngtennơblô như ta đã biết) và với cả sự đời chờ thấp thỏm của cô gái nghèo Hà Nội giác ngộ cách mạng - người yêu của Nghĩa.

Các hình thức xung đột mới này, hình thái mà nhiều hình tượng người chiến sĩ an ninh được diễn tả trong đó, mặc dù làm cho ta hồi hộp nhưng không đau khổ, lo âu nhưng không tuyệt vọng, thương cảm nhưng không chán nản... và hơn nữa nó còn gây ở ta lòng thán phục và đem đến cho ta một cảm giác thanh lọc.

0.1.1. Sự phát triển chiều rộng của hệ thống hình tượng người chiến sĩ an ninh trên kịch trường Hà Nội được thể hiện ở chỗ, từ việc diễn tả cuộc đối đầu địch - ta, trong hoạt động của các chiến sĩ an ninh, các vở kịch đã triển khai ra cuộc đối đầu nội bộ trong hoạt động đầy phức tạp, khó khăn và đầy nguy hiểm của các chiến sĩ an ninh.

Cảnh trong vở "Vòng xoáy". Tác giả: Trung tướng, nhà văn Hữu Ước; đạo diễn: NSND Doãn Hoàng Giang - NSƯT Trần Nhượng.

Cuộc đối đầu nội bộ - tôi tạm gọi như vậy - phần nhiều được diễn tả trong các vở kịch thời kỳ sau này, tức là thời kỳ lịch sử dân tộc và xu thế thời đại đã ở một bến bờ mới với những hiện tượng mới. Bây giờ đối thủ trực tiếp hiện diện của các chiến sĩ an ninh sẽ không còn chỉ là địch, là đế quốc nham hiểm và Việt gian phản động nữa, mà còn là những đồng đội, chiến hữu, là những người thân yêu ruột thịt của mình. Các vở kịch của Hữu Ước, Xuân Vũ và một số tác giả khác đều là những vở như thế. Trong nhiều vở kịch của Hữu Ước đã được dàn dựng và xuất bản, tôi đánh giá cao nhất là vở Vòng xoáy. Vì sao, vì hình tượng những chiến sĩ an ninh ở đây được diễn tả trong một hình thái xung đột mới có giá trị phản ánh những nét mới của hiện thực xã hội. Các nhân vật như thiếu tướng Bảy Thương, Hoàng Lê, Hoàng Dũng và nhất là Hoàng Dũng được ném vào một tình huống có vẻ rất đời thường nhưng lại rất có tính kịch. Tác giả đã nhìn thấy tính chất căng thẳng đến khốc liệt trong cuộc sống và cuộc đấu tranh, trong cuộc đời và sự nghiệp trong đời thường và trong những biến cố của các chiến sĩ an ninh. Ở xã hội hôm nay, một xã hội cực kỳ phức tạp và không kém phần tàn bạo, tàn bạo và phức tạp trong xu thế mới cùng với tấn bi kịch của nó. Từ một cán bộ cấp cao trong ngành an ninh, trung tá Tư Hoàng đã trở thành một nhân vật phản diện - thực thụ - Đứng trước Tư Hoàng, các nhân vật Sáu Quýt - trùm xã hội đen, Mỹ Uyên - người tình của Sáu Quýt chỉ còn là những cái bóng mờ nhạt. Ấy thế mà Tư Hoàng, một cán bộ chỉ huy cấp cao của các chiến sĩ an ninh, lại phải quỵ lụy, lại phải nghe theo chúng, bị chúng chi phối - để trở thành tay sai cho chúng. Sự nghịch thường này có thể đang được bình thường hóa trong đời sống chúng ta, khi mà những kẻ có quyền, nhất là có tiền nhưng nhân cách không đáng lấy một xu đang chi phối cả những người từng là những anh hùng của thời đại. Nhưng với con mắt nhà văn, Hữu Ước đã nhìn thấy cái tính nghịch thường đó và xung đột hóa nó trong vở kịch của mình. Ta hãy nghe một đoạn đối thoại rất nghịch thường này.

Bóng đen: Thôi thì chuyện đã trót xảy ra như vậy rồi, xin anh Tư lại ra tay một phen che chở cho các đàn em. Ôi! thật là con dại, cái mang (Rút ra một bọc tiền). Xin anh Tư lo liệu giúp cho vụ này êm thấm.

Tư Hoàng: Có nghĩa là ông lại bắt tôi tôi làm sai lệch hồ sơ vụ án này sao? Lần này thì khó đấy, khó đấy.

Bóng đen: Khó mấy tôi tin là anh Tư cũng giải quyết được. Pháp luật trong tay anh mà, anh bẻ cong thì nó cong, anh nắn thẳng thì nó thẳng (Rút ra thêm một sấp tiền nữa). Xin anh Tư lo liệu giúp.

Cái tình tiết này đã là một quả cân rất nặng ném vào cán cân xung đột của vở Vòng xoáy, cái vòng xoáy tiền và gái đang cuốn hút con người chúng ta vào. Cuộc đương đầu của thiếu tướng, của Bảy Dũng, của Hoàng Lê do đó là cuộc đương đầu trong vòng xoáy, đương đầu với kẻ thù trong chiến hữu..., nó vô hình nhưng vì thế mà rất nguy hiểm. Xung đột kịch được đẩy lên đỉnh điểm khi chính chiến hữu của mình, đồng đội của mình lại giết mình. Có hai cảnh mà những chiến hữu dùng để giết nhau: Một là trao vũ khí cho kẻ sát nhân (như tên Vương chủ trong vở kịch Lãng quên tên Êrôstrat đã trao con dao cho tên tội phạm để nó đâm chết viên pháp quan anh mình); hai là tước vũ khí của đồng đội. Cách thứ hai này dã man hơn và cũng nham hiểm hơn. Khi thấy Hoàng lê - một trinh sát hình sự - phát hiện ra các âm mưu của bè lũ Sáu Quýt, Mỹ Uyên, những kẻ mà trung tá công an Lê Hoàng đã vì tiền và gái mà trở thành tay sai; Tư Hoàng đã tước vũ khí của Hoàng Lê để cho bọn chúng dễ dàng giết anh một cách vô cùng uất hận. Đây là một lớp hay của vở kịch, bởi vì, hình tượng người chiến sĩ an ninh được khắc họa trong một tình huống xung đột không cân sức đến mức dã man - do chính những chiến hữu của anh tạo nên.

Bóng đen 1: Mày còn lạ gì chúng tao. Mặt tao đây, mày nhìn rõ chưa, cái thằng đã có lần mày kề súng vào mang tai, mày không nhớ à?

Hoàng Lê: Tao nhớ rồi, hôm đó mày lạy van tao. Xin tao tha.

Bóng đen 2: (Cười đều cáng) Hôm nay người xin tha không phải là chúng tao. Mà là mày.

Hoàng Lê: Không đời nào (...) (Như một phản ứng tự nhiên đặt tay vào hông tìm súng - cả bọn phá lên cười).

Bóng đen 1: Mày tìm cái gì vậy con! Súng à? Thằng thầy mày đã tước mất của mày rồi, mày không nhớ à!...

Chúng xông vào đâm Hoàng Lê cho đến chết.

Đến vở này Hữu Ước tỏ ra đã phần nào vững vàng về tay nghề. Anh đã có sự chuẩn bị chu đáo cho một tình tiết xung đột căng thẳng. Sự "treo súng" của anh đã có mục đích - để "súng nổ" ở một tình huống vừa bất ngờ vừa hợp lý trong tiếp nhận của người xem.

Hoàng Lê: Anh bảo nhẫn nhịn để chúng muốn làm gì thì làm à? Để cho chúng nó xúc phạm đến cả danh dự của cảnh sát hình sự à?

Tư Hoàng: Thế cậu bảo cảnh sát hình sự là cái gì? Là ông vua con chắc? Muốn đánh ai thì đánh, muốn bắt ai là bắt à?

Hoàng Lê: Báo cáo thủ trưởng, tôi không thể để chúng nó xúc phạm mình được.

(Vụt chạy đi, Hoàng gọi giật lại)

Tư Hoàng: Khoan đã, dừng lại, súng của cậu đâu? Đưa đây.

Hoàng Lê: Thủ trưởng, thủ trưởng...

Tư Hoàng: Tôi cầm tạm giữ hộ cậu, cậu nóng nảy quá. Khẩu súng này không có lợi cái tính nóng nảy của cậu. Để cậu giữ nó có khi mang họa.

Hoàng Lê: (Giọng nghẹn lại) Thủ trưởng tước vũ khí của tôi?

Cách gây tạo xung đột ở điểm cao trào như thế đã phản ánh hiện thức một cách cô đọng và ấn tượng. Ngày nay tính chất khốc liệt và phức tạp của cuộc đấu tranh mà các chiến sĩ an ninh đang âm thầm dấn thân vào đã ở mọt bến bờ mới - bến bờ của bi kịch.

0.1.2. Một hình thái xung đột khác được các nhà viết kịch sử dụng để xây dựng hình tượng người chiến sĩ an ninh trong cuộc sống hiện nay. đó là xung đột giữa những người thân yêu ruột thịt, hình thái mà Arixtốt cho là có tính kịch rất cao và đặc biệt có khả năng gây lo sợ và thương cảm cho người tiếp nhận tác phẩm. Theo Arixtốt, những người thân yêu ruột thịt như cha mẹ, anh em, vợ chồng nên thân nhau, xung đột nhau, ám hại nhau, đâm chém nhau, tàn sát nhau - tóm lại là gây đau khổ bất hạnh cho nhau là hình thái xung đột có tính kịch nhất. Thực tế lịch sử kịch từ cổ đại đến tận hôm nay đã chứng minh tính chất đúng đắn của thi học kịch Arixtốt. Tuy một số vở bi kịch cổ đại Hy Lạp của Xôfốc, Esilơ, Ơrêpit mỗi xung đột gia đình thường gắn với những việc quốc gia đại sự của các vua chúa hoặc hoàng thân quốc thích. Các vở kịch của Sêchspia cũng không từ chối hình thái xung đột gia đình có liên quan đến quốc gia đại sự - giữa những ông hoàng bà chúa. Kịch cổ điển Pháp với các tên tuổi lớn như: Coocnây, Resic - thì lại càng như vậy. Xung đột trong các vở tuồng bề đề tài quân quốc của Việt Nam cũng là xung đột gia đình trong cuộc huyết chiến giữa các hoàng tộc để bảo vệ hoặc thoán đoạt một ngôi báu. Chỉ đến thế kỷ XVIII và đặc biệt là thế kỷ XIX, hình thái xung đột gia đình mới thoát khỏi sự đeo đuổi của những việc quốc gia đại sự được tiến hành bởi các ông hoàng bà chúa - để tỏa ra các nẻo đường, các lĩnh vực của đời thường vào vở. Nhà búp bê của Ipxen là một thí dụ điển hình. Đời sống thường nhật của một gia đình có người chồng mà tính ích kỷ đã thấm sâu vào từng đường gân, thớ thịt, từng tia huyết quản trong quan hệ đối xử với người vợ thánh thiện - đã tạo nên hình thái xung đột gia đình đời thường, nó làm ngơ ngác cả kịch trường châu Âu lúc vở kịch ra đời.

Hình thái xung đột gia đình trong đời thường đã là minh chứng cho sự mở rộng của kịch về hình tượng người chiến sĩ an ninh trong thời gian gần đây. Đó cũng có thể coi là một bước phát triển mới của kịch về đề tài an ninh - ít nhất là trên phương diện phản ánh hiện thực đời sống. Bởi vì, người chiến sĩ an ninh, ngoài tư cách chiến sĩ an ninh còn sống và làm việc, học tập trong những mối quan hệ của đời sống hàng ngày như quan hệ vợ chồng, cha con, anh em, bạn bè, yêu đương, nghĩa là tư cách người cha, người chồng, người anh, người bạn, người yêu v.v... Và hơn nữa, đôi khi hoạt động an ninh lại thâm nhập cả vào những mối quan hệ ấy. Vở Phía sau vụ án của Vũ Xuân Cải đã diễn tả hình tượng người chiến sĩ an ninh trong xây dựng hình thái xung đột gia đình đời thường với câu chuyện một đại úy cảnh sát kinh tế trong quá trình khám phá vụ án quan trọng đã vấp phải một trở ngại lớn là chính người vợ của mình. Cô ta đã chạy theo lối sống tiền và tình, một "mốt thời đại" hiện nay để tiếp tay cho bọn xấu mà đứng đầu là một giám đốc thoái hóa. Hơn thế, cô ta còn phụ bạc chồng và trao cả thân thể cho kẻ thù của chồng - đối tượng mà công an kinh tế truy lùng - xung đột kịch còn trở nên căng thẳng hơn, khi trung tá phòng cảnh sát kinh tế chính là cha đẻ của cô và chiến sĩ cảnh sát tham gia phá án này chính là em ruột cô. Các hình thức xung đột đan chéo, xoắn bện nhiều tuyến từ những mối quan hệ gia đình đời thường này đã làm cho tình huống kịch đôi lúc trở nên hết sức phức tạp và căng thẳng, một mặt, và qua đó một nét sâu đậm nào đó của hiện thực cuộc sống hôm nay đã được tô đậm, mặt khác. Ở vở Khoảnh khắc mong manh của Hữu Ước, một vở kịch hay, hấp dẫn và đạt kết quả với việc khắc họa hình tượng người chiến sĩ an ninh trong hình thức xung đột gia đình đời thường, đúng hơn là đời thường của các chiến sĩ an ninh. Chuyện kể về hai đối thủ không đội trời chung nhưng lại có khả năng trở thành hai thông gia, khi mà con trai người này (thiếu tá công an) lại đi yêu con gái người kia (trùm maphia). Cái khả năng ấy khi được xung đột hóa, nó đã trở thành yếu tố thi pháp của kịch - yếu tố nguy cơ. Một mối nguy cơ treo lơ lửng trên cả hai đối thủ mà một khoảnh khắc mong manh, tức khoảnh khắc thăng hoa đột xuất từ phẩm chất anh hùng của người chiến sĩ an ninh mới có thể triệt tiêu được mối nguy cơ đó. Sự hy sinh của thiếu tá Hoàng Đảm trong cái khoảnh khắc mong manh đó đã đậy hình tượng người chiến sĩ an ninh lên đến vinh quang.

02. Đa số hình tượng người chiến sĩ an ninh đều được khắc họa theo hai chiều: rộng và sâu. Về chiều rộng, chúng ta đã khảo sát trong tính hệ thống một số tác phẩm kịch tiêu biểu.

0.2.1. Bây giờ về chiều sâu, trước hết chúng ta cần chú ý một nhận xét, cũng là một câu hỏi: Cái gì làm nên chiều sâu của hình tượng văn học nói chung và hình tượng kịch nói riêng. Hay nói một cách khác, hình tượng văn học, hình tượng kịch đi theo chiều sâu, thì chiều sâu đó là sâu về cái gì? Câu trả lời ở đây thật không đơn giản, nhưng cũng có thể nói: chiều sâu ấy ở hành động bên trong của kịch, nó là nguyên nhân tạo nên các hành động bên ngoài mà ta hằng chứng kiến ở các nhân vật kịch. Chiều sâu ấy là chiều sâu của nội tâm nhân vật, nó cũng có thể là ngọn nguồn sa sút của bề mặt sự việc mà nhân vật tiến hành. Và cả cái hành động bên trong, cái nội tâm nhân vật ấy đều là sự thể hiện của nội dung nhân bản và tinh thần nhân đạo, cái cơ thể và linh hồn cuộc đời của văn học nghệ thuật.

0.2.2. Những tình tiết sâu sắc, xúc động và thấm đượm tính văn học trong hành động của các nhân vật người chiến sĩ an ninh, đa số không phải là những tình tiết gắn với những hành động bên ngoài của họ, các hành động mà ta có thể nhìn thấy, nghe thấy, thậm chí sờ mó thấy. Tôi xin mời các bạn nghe lại seri kịch ở đỉnh điểm của mối xung đột giữa hai chiến hữu vào sinh ra tử để bây giờ một người đã đứng ở phía bên kia chiến tuyến của người chiến sĩ an ninh.

Hoàng Dương: Mày có giỏi thì mày đánh tao đi. May căm giận bởi vì tao nói đúng tim đen của mày (Gạt tay Tả Hoàng ra). Mày đã không còn là bạn tao, mày đã không còn là thằng Hoàng ngày nào. Và mày cũng đã không còn là người chiến sĩ công an nữa rồi. Mày đã quên đi quá khứ nghèo khổ nhưng trong trẻo của mày ngày xưa và mày đã đánh mất truyền thống của một gia đình cách mạng mà bố mày đã phải hy sinh.

Tư Hoàng: (Gào lên) Câm! Câm ngay!

Hoàng Dương: (Càng nói càng hăng) Mày sợ sự thật phải không? Sự thật là sự thật, không ai có thể đổi trắng thay đen. Với mày, mà quá biết mày. Bàn tay của mày đã dính vào tội ác. Với cương vị phó thủ trưởng cơ quan điều tra, mày đã làm ngơ và bảo kê cho tội ác ở các thành phố cùng hoành hành. Mày đã để cho bọn tội phạm kiếm những đồng tiền nhơ bẩn trên xương máu, mồ hôi, nước mắt của dân. Dã man hơn thế⁽¹⁾, mày đã để cho chúng nó, lũ mặt người dạ thú chém giết đồng đội, lính tráng và em út của chính mày (Nỗi đau đớn hiện lên trên nét mặt, mãi Hoàng mới nói tiếng được) Mày và tao sáng nay đã phải chứng kiến cảnh đau khổ của anh Bảy. Tao hỏi, tao hỏi (Túm cổ áo Tư Hoàng) Mày nghĩ gì? Mày nghĩ gì - khi một vị tướng công an đã phải hết hơi như thế trước tội ác, hử, hử...

Tư Hoàng: (Cũng đau đớn, đứng ngây thộn trước mặt Dương, bất ngờ vung tay tung quả đấm rất mạnh vào mặt Dương) Mày câm mồm đi, mày, mày cút ngay (Lồng lộn như con hổ lao về phía bàn làm việc rút súng, lên đạn chia về phía Hoàng Dương, quát) Mày ra khỏi phòng tao ngay, không tao bắn.

Hoàng Dương: (Tiến lại phía Tư Hoàng) Mày không đủ can đảm bắn vào ngực thằng bạn nối khố và rất tốt của mày. (Quay ra). Tao biết mày không thể làm được điều đó (Rơi nước mắt, giọng nghẹn ngào) Tao, tao đen quá Hoàng ơi...

Đây là tình tiết lấp lánh (Brilland) của vở kịch, bởi vì nó đi sâu vào thế giới bên trong của nhân vật, với nỗi đau nhân thế dưới sức ép cực kỳ mạnh mẽ của một nội dung nhân bản và tinh thần nhân đạo. Nó đưa nhân vật vào cõi hồi ức suy tưởng và huyền thoại để cho mọi hành động bên ngoài trở nên không đáng kể nữa, để cho cái thế giới bên trong hành động bên trong các nhân vật từ một vũng sâu nào đó nổi cuộn thành những đợt sóng, những con sóng của đại dương nội tâm, tâm hồn con người.

Cũng theo các xu thế đi sâu ấy mà vở kịch Đám cưới trong đêm mưa của Vũ Xuân Cải đã làm cả Hội thi sân khấu nhỏ 1996 tổ chức tại Ninh Bình, mà tôi ngồi ghế giám khảo phải xúc động.

03. Tôi mới vỡ nhẽ ra rằng, nguyên nhân sâu xa nhất dẫn người chiến sĩ an ninh đến những hành động dũng cảm phi thường, đến những chiến công hiển hách, thầm lặng... đến những mất mát hy sinh và đến những niềm vui, nỗi buồn, đến với những nỗi đau đớn và niềm hạnh phúc... chính là ở các anh đã ngấm vào máu thịt một chủ nghĩa nhân đạo Việt Nam đích thực và hình tượng về các anh càng trở nên cao đẹp hơn, chính là vì trong những hành động ấy đã tiềm ẩn những nội dung nhân bản chân chính.

Xin cảm ơn.

8-2006

PGS Tất Thắng

_____________________

(1) Nguyên tác là tệ hơn thế.