NSƯT Kim Cúc: 40 năm “đọc truyện đêm khuya”

NSƯT Kim Cúc bảo: "Khi gặp những thiên truyện nhiều đối thoại, người đọc không chỉ làm vai trò dẫn chuyện ở ngôi nhân xưng thứ nhất là tác giả mà còn phải là diễn viên kịch thể hiện nhân vật với những tính cách khác nhau, tâm trạng khác nhau, khẩu ngữ khác nhau, ngữ điệu khác nhau ở những cảnh huống khác nhau".

Mấy mươi năm nay thính giả cả nước đã mê đắm dõi theo chương trình "Đọc truyện đêm khuya" phát trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam. Theo điều tra xã hội học, hiện vẫn có tới 85% dân số trên khắp vùng miền đất nước ưa thích chương trình này. Những giọng đọc "xa xưa" như Việt Khoa, Tuyết Mai, Lan Hương, Việt Hà, Trần Phương... đã đi vào tiềm thức của biết bao bạn nghe đài. Và hôm nay, thế hệ nghệ sĩ "đọc truyện" nối tiếp vẫn làm thổn thức tâm hồn thính giả từng đêm vắng, trong đó giọng đọc Kim Cúc đã thành quen thuộc với mọi người. Thoắt đà đã 40 năm!
Hẹn hò mãi nhưng nữ nghệ sĩ cứ lu bu công việc nên tôi đành "tập kích bất ngờ" vào phòng bá âm của Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN) ở 39 phố Bà Triệu, Hà Nội, nơi hàng ngày, hàng đêm các phát thanh viên (PTV) như "con ong chăm chỉ" đọc chương trình từ 5h sáng đến 12h đêm trên các hệ phát thanh trong nước và nước ngoài. Phòng đọc văn nghệ quen thuộc đây rồi.
Từ ngoài phòng máy nhìn qua ô cửa kính, Kim Cúc đang đọc truyện ngắn "Tiếng hát của mẹ" của tác giả Hoa Sơn. Căn phòng vắng lặng, chỉ có nghệ sĩ cùng những trang truyện và chiếc micrô. Thế mà qua giọng đọc của Kim Cúc, người nghe có thể hình dung ra núi rừng Tây Nguyên bạt ngàn với các nhân vật chân thực và sinh động NSƯT Kim Cúc và gia đình. NSƯT Kim Cúc bảo: "Khi gặp những thiên truyện nhiều đối thoại, người đọc không chỉ làm vai trò dẫn chuyện ở ngôi nhân xưng thứ nhất là tác giả mà còn phải là diễn viên kịch thể hiện nhân vật với những tính cách khác nhau, tâm trạng khác nhau, khẩu ngữ khác nhau, ngữ điệu khác nhau ở những cảnh huống khác nhau".
Rồi Kim Cúc bộc bạch: Hồi còn là học sinh Trường cấp 3 Lê Hồng Phong- Nam Định cô đã thích hát xướng. Nhạc sĩ Trần Viết Bính đã phát hiện ra giọng nói trong trẻo của Kim Cúc nên đã mời cô đọc một số bài cho Đài Truyền thanh thành phố Nam Định. Hết lớp 10 phổ thông, đáng lẽ theo học Đại học Sư phạm, "bỗng dưng" Kim Cúc lại được xung vào đoàn văn công Quân khu III với đủ thứ việc, từ hát, múa đến ngâm thơ, diễn kịch.
Kim Cúc đã vào vai nữ trong hai vở kịch ngắn "Chiếc vali khủng khiếp" và vở "Qua làng", được đạo diễn Chu Nghi rất khen. Chính cái vốn diễn viên sân khấu của Kim Cúc hồi đó đã được phát huy khi thể hiện các đoạn đối thoại trong những trang truyện, tạo cho chương trình đọc truyện sống động hơn.

Không đắm đuối với nghề thì không thể...

"Anh hỏi nghề chọn người hay người chọn nghề? Với Cúc như duyên số của tình yêu vậy. Có yêu nghề Cúc mới trở thành PTV và chung thủy với nó cho tới nay, 40 năm rồi, và chắc còn... dài dài nữa". "Đến bao giờ?". "Đến khi không còn sức, còn hơi...".
Thực tế thì nghề PTV đâu có nhàn nhã gì. Mỗi khi tiếp nhận văn bản phát thanh do phóng viên chuyển tới, mắt lướt qua từng bản tin, từng bài vở, miệng lẩm nhẩm, tay lăm lăm cây bút chì gạch nhịp từng mệnh đề, từng chữ, đoạn nào cần vuốt tiếng, câu nào cần luyến giọng…
Trong phòng đọc, thường gọi là phòng bá âm, khi đóng cửa cách âm rồi là không gian lặng ngắt, những chiếc micrô lạnh ngắt. Dòng chữ sơn trắng "Hàng triệu người đang nghe bạn nói" trên tấm biển xanh nho nhỏ treo trước mặt đã đi vào tiềm thức, nói đúng hơn, đã vào máu huyết người PTV. "Hàng triệu người đang nghe bạn nói", vừa là hạnh phúc vừa là trách nhiệm và cũng là "sức ép tâm lý" thường trực.
Trước khi đèn đỏ sáng lên, tín hiệu chuẩn bị đọc, hít một hơi thở thật sâu, buông lỏng cơ thể, đầu óc không hề vướng bận gì (dẫu trước đó có thể có điều gì phiền muộn). Tất cả "quên hết", tập trung cao độ cho việc... đọc. Truyền tin (thông tin), truyền tưởng (truyền đạt tư tưởng), truyền cảm, đặc trưng của phát thanh, ba đường "truyền dẫn" này cộng hưởng qua công cụ duy nhất: Giọng đọc của PTV để đến đối tượng tiếp nhận bởi giác quan duy nhất: thính giác