Trường Sa - nơi đánh thức tình yêu Tổ quốc

Nếu như trước đây, Trường Sa trong tôi chỉ là khái niệm mơ hồ qua một vài chấm nhỏ trên bản đồ địa lý thì khi ra đến nơi, trước mênh mông biển đảo, tôi có được ý niệm rất rõ ràng về Tổ quốc và chủ quyền lãnh thổ. Tất cả những tưởng tượng bấy lâu nay có tính khuôn sáo thì ngay lập tức được chuyển thành máu thịt khi chính mình tận mắt, tận tay nhìn ngắm, ôm ấp, sẻ chia với các chiến sĩ hải quân. Cảm nhận được hơi ấm, hơi mặn trong từng cái ôm, từng cái bắt tay hồ hởi. Tình yêu con người, yêu Tổ quốc lâu nay ẩn chứa trong tâm hồn khi ra đến Trường Sa được đánh thức. Sau khi gặp các chiến sĩ trực gác ở đảo chìm, đảo nổi, nhà giàn, ngồi trò chuyện với họ thì thấy tinh thần mình kiên định hơn, vững chãi hơn, an tâm hơn. Không ai khác, chính các chiến sĩ hải quân ngày đêm canh giữ biển đảo là người đã tiếp lửa cho tinh thần của những người nơi đất liền... - Đó là những sẻ chia của Phó giáo sư - Tiến sĩ, nhà phê bình, nhà giáo Văn Giá sau khi kêt thúc chuyến đi thăm Trường Sa trở về.

Nhà văn Văn Giá cùng Thượng úy Nguyễn Văn Đức bên cột mốc của Tổ quốc

- Thưa Phó giáo sư - Tiến sĩ, nhà phê bình, nhà giáo Văn Giá, ông vừa từ đảo Trường Sa trở về, vẫn còn lâng lâng vì “say đất”. Đây là lần đầu tiên đến với Trường Sa, những cảm xúc của ông trước giờ xuất phát như thế nào?

PGS.TS Văn Giá: Chuyến đi của chúng tôi do Bộ Tư lệnh Hải quân tập hợp gồm nhiều cơ quan đơn vị như: Ban Tuyên giáo Trung ương, Nhà hát Ca múa nhạc Trung ương, Đại học Văn hóa Hà Nội, Học viện Báo chí Tuyên truyền, Bộ kế hoạch đầu tư, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, và một số cơ quan báo, tạp chí. Đoàn đi gồm có 98 người. Vì đây là lần đầu tiên đi Trường Sa nên trong ý nghĩ của mình, tôi không hề tưởng tượng được rằng đoàn lại đông như thế. Lần đầu tiên bao giờ cũng đầy bỡ ngỡ, mới lạ, tò mò nên thật khó để gọi thành tên cảm xúc của mình vì nó đặc biệt lắm, thiêng liêng lắm. Hồi hộp, phấn chấn hòa vào khấp khởi chờ mong… Tôi cũng tin đây là cảm xúc chung của rất nhiều người lần đầu tiên đến với Trường Sa, đó là sự hợp lưu của rất nhiều trạng thái, tình cảm đặc biệt.

- Như vậy là thành phần đi Trường Sa khá đa dạng nhưng trong tư cách một nhà văn, cảm xúc của ông có gì đặc biệt?

PGS.TS Văn Giá: Trong chuyến đi này, đoàn chúng tôi vinh hạnh được thăm cả đảo nổi, đảo chìm và nhà giàn trên biển. Trong đó, chúng tôi đặt chân đến đảo Đá Tây đầu tiên, sau đó là Trường Sa Lớn và đảo An Bang là điểm xa nhất. Rời đất liền khoảng 5 hải lý đã thấy mênh mông một vùng biển trời biêng biếc. Điện thoại mất sóng. Sợi dây thông tin với đất liền đã bị cắt. Chỉ khi nhìn thấy hòn đảo đầu tiên như một chấm mực thì bao cảm xúc trong lòng òa vỡ. Thấy sao mà khâm phục cha ông mình. Lớp tiền bối chí lớn và kiên cường quá. Nếu như trước đó, Trường Sa trong tôi chỉ là khái niệm mơ hồ qua một vài chấm nhỏ trên bản đồ địa lý thì khi ra đến nơi, trước mênh mông biển đảo, tôi bất chợt có được ý niệm khá rõ ràng về Tổ quốc và chủ quyền lãnh thổ. Nhất là trước mỗi ranh giới, người ta có được cảm giác sau lưng mình chính là mình. Tất cả những tưởng tượng bấy lâu nay có tính khuôn sáo thì ngay lập tức được chuyển thành máu thịt khi chính mình tận mắt, tận tay nhìn ngắm, ôm ấp, sẻ chia với các chiến sĩ hải quân. Cảm nhận được hơi ấm, hơi mặn trong từng cái ôm, từng cái bắt tay hồ hởi. Nếu như khi ở đất liền, cuộc sống và con người dường như đang có xu hướng nhạt nhẽo, đề phòng lẫn nhau thì ở nơi biển đảo tình đồng bào xiết bao thiêng liêng, cảm động. Tình yêu con người, yêu Tổ quốc lâu nay ẩn chứa trong tâm hồn khi ra đến Trường Sa được đánh thức. Đứng trước biển khơi, tôi thấy con người sao mà nhỏ bé, chon von đầy lo âu. Tuy nhiên, sau khi gặp các chiến sĩ trực gác ở đảo chìm, đảo nổi, nhà giàn, ngồi trò chuyện với họ thì thấy tinh thần mình kiên định hơn, vững chãi hơn, an tâm hơn. Không ai khác, chính các chiến sĩ hải quân ngày đêm canh giữ biển đảo là người đã tiếp lửa cho tinh thần của những người nơi đất liền.

Đảo chìm.

- Vâng, hòa lẫn vào những cảm xúc ấy thì kỉ niệm nào với Trường Sa khiến ông ấn tượng nhất?

PGS.TS Văn Giá: Qua sự giới thiệu của một người bạn văn, tôi quen được chiến sĩ tên Đức. Chàng trai quê Nghệ An mới bước qua tuổi đôi mươi ấy hay làm thơ, và luôn khao khát được học tập ở một ngôi trường viết văn. Biết tin tôi sắp đi Trường Sa, người bạn tôi đã gửi tặng Đức và một chiến sĩ nữa món quà từ đất liền: một túi chanh, một gói cafe. Tôi nhận nhiệm vụ chuyển quà mà trong ý nghĩ vẫn không hết tò mò. Nhưng quả thật, ra đến Trường Sa mới biết chanh quý hiếm thế nào. Các chiến sĩ của chúng ta dùng chanh để uống nước, để gội đầu, để tắm giặt... Sau những khoảnh khắc làm quen, trò chuyện, tâm sự thì trước khi chia tay, Đức tặng tôi cây bàng vuông – loài cây đẹp đẽ và quý hiếm trên đảo. Tôi nhận món quà với tất cả sự trân trọng, nâng niu. Trong suốt cuộc hành trình, tôi đã mang theo cây bàng ấy, hỏi han rất nhiều người về cách chăm sóc. Tôi đã thay mặt các chiến sĩ Trường Sa trao tặng món quà đầy ý nghĩa này cho sinh viên trường Đại học Văn hóa Hà Nội, cây được trồng trong khuôn viên trường, khá xanh tốt, dưới gốc cây còn có đá và cát từ Trường Sa mang về. Trong buổi lễ tiếp nhận và trồng cây bàng vuông, tôi cũng đã nói chuyện một chút về chuyến đi Trường Sa kèm theo một clip phóng sự ảnh. Cũng trong cuộc này, tôi mời các nhà báo và đoàn văn công của Nhà hát Ca múa nhạc Trung ương đồng hành cùng tôi đến dự, các ca sĩ trình bày những tiết mục đã được biểu diễn trên 9 điểm đảo và nhà giàn vừa qua.

Hoa bàng vuông trên đảo.

- Nói đến biển đảo của Tổ quốc là nói đến chủ quyền lãnh thổ. Để bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, ngoài đấu tranh về mặt quân sự, ngoại giao… theo cảm nhận của cá nhân ông, đâu là yếu tố quan trọng?

PGS.TS Văn Giá: Khi tận mắt tham quan cơ sở vật chất và tiềm lực quân sự của biển đảo, tôi có hỏi Trung tá Phạm Văn Hưng: Giả sử có báo động, sau thời gian bao nhiêu chúng ta có thể triển khai tác chiến. Không một phút chần chừ, do dự, Hưng trả lời tôi rằng: Sau 5 phút. Nhân dân ta vốn sẵn lòng yêu Tổ quốc và lòng tự trọng. Trước họa xâm lăng thì tinh thần dân tộc lại càng cao. Ra Trường Sa tinh thần ấy đã được tiếp lửa, được quán triệt từ tướng lĩnh đến binh sĩ. Như trung tá Phạm Văn Hưng thuyền trưởng từng giữ vững đảo Cô Lin trước hành động lấn chiếm của ngoại bang cho biết: “Tiềm lực hải quân Việt Nam bây giờ có thể nói mạnh hơn bất cứ một nước Đông Nam Á nào; và kẻ thù dù mạnh tới đâu, khi đối mặt, chúng cũng không dễ chơi được ta”. Tôi cho rằng, tinh thần, truyền thống tự tôn dân tộc là yếu tố quan trọng hàng đầu.

- Vì thế đã có nhiều nhận định cho rằng, tinh thần chiến đấu làm nên 50% chiến thắng?

PGS.TS Văn Giá: Tôi cho rằng còn hơn như thế vì xét trên cơ sở nhiều mặt: Tình thế và vị thế quốc tế của ta đã có những yếu tố thuận lợi; rồi khí thế binh sĩ, sự chủ động địa hình và nhất là Tổ quốc luôn sẵn sàng tiếp trợ.

- Ra Trường Sa, tiếp xúc với các chiến sĩ hải quân, ông thấy nguyện vọng nào cần thiết được đáp ứng cho các chiến sĩ trong đời sống vật chất lẫn tinh thần của họ?

PGS.TS Văn Giá: Thiếu thốn thì kể sao cho hết. Nhưng qua tiếp xúc với các chiến sĩ, tôi thấy có hai nguyện vọng cần được quan tâm hơn nữa. Đầu tiên là nước. Trên đảo, đặc biệt là trên nhà giàn, các chiến sĩ thường xuyên phải đối phó với cảnh thiếu nước. Thiếu ít thì hai tháng, nhiều thì ba, bốn tháng. Thiếu nước ở đây nguyên nhân là do không có bể chứa nước, nhất là nước mưa. Nguyện vọng tiếp theo là chỗ ở cho gia đình các sĩ quan ở đất liền. Có sĩ quan chỉ huy nhiều năm mà vợ con hiện nay vẫn còn ở nhà đi thuê. An cư thì mới lạc nghiệp. Tám mươi triệu dân ta không thể để các chiến sĩ ngoài biển đảo thiếu thốn cực khổ được. Tôi biết đây còn là một câu hỏi nhức nhối vì xoay quanh nó còn quá nhiều khó khăn, trở ngại. Nhưng tôi không khỏi ám ảnh, ngay cả xuồng cơ động của các chiến sĩ cũng quá cũ kỹ, tốc độ chậm, khói bốc lên mù mịt mỗi khi khởi động.

- Với vai trò của một nhà phê bình, ông nhận xét chủ đề biển đảo trong đời sống văn chương hiện nay ra sao?

PGS.TS Văn Giá: Trên các đảo như Trường Sa Lớn, để phục vụ nhu cầu của các anh em chiến sĩ, tủ sách ở đây khá phong phú về đề tài, thể loại. Tuy nhiên, những tác phẩm quen thuộc như tập “Đảo chìm” của nhà thơ Trần Đăng Khoa thì còn khá hiếm người biết đến. Tôi có hứa với một số chiến sĩ sau khi trở về đất liền, sẽ gửi tặng tập sách này. Để viết một tác phẩm văn chương, báo chí thật sự sắc sảo, sâu nặng, máu thịt về biển đảo là nhiệm vụ khó khăn, là thách thức của người cầm bút. Chúng ta hình như còn thiếu độ tinh nhạy, sự hiểu biết sâu sắc, và nhất là tấm lòng. Có thể coi đây là món nợ của người cầm bút với Trường Sa.