Đi tìm người "Bắt trẻ đồng xanh"

Câu chuyện Holden Caufield

Ngày 27 - 1, văn hào J. D. Salinger đã qua đời sau nhiều năm ẩn dật. Ông để lại cho đời tiểu thuyết bất hủ “Bắt trẻ đồng xanh” (đã được Phùng Thăng, Phùng Khánh dịch năm 1964 tại Sài Gòn).

Câu chuyện kể về Holden Caulfield, 16 tuổi, bị đuổi ra khỏi trường vì thiếu điểm nhưng vì chưa thể về nhà ngay được nên đã vất vưởng vài đêm ở New York City. Khi bị tống ra khỏi khu học xá, cậu xung đột và đánh nhau với người bạn chung phòng. Cậu tâm sự chuyện của mình với một ông thầy và thấy ông này cũng là thứ “dởm” với những lời khuyên đạo đức giả. Cậu lên xe lửa đi vào New York giữa đêm, ngủ trọ tại một khách sạn tồi tàn, dọ dẫm chung quanh với các cô gái ở vũ trường và cuối cùng rơi vào tay một cô điếm. Cậu chỉ muốn nói chuyện, cho nên bị tên ma cô đánh cậu một trận nữa.

Trong ba ngày ở thành phố, cậu lang thang trong sự cô đơn và trạng thái bất định vì ngấm rượu. Holden Caulfield dấn thân từ cuộc phiêu lưu này đến cuộc phiêu lưu khác. Có lúc lén trở về nhà để gặp cô em gái, Phoebe, người duy nhất Holden Caulfield nghĩ có thể nói chuyện được. Rồi cậu lại đi tìm một ông thầy cũ dạy tiếng Anh, nói chuyện đời với ông, nhưng khi tỉnh dậy cậu có cảm tưởng như ông ta đang tìm cách rờ rẫm mình. Sau ba ngày đêm đó, cậu nghĩ mình phải là “catcher in the rye”, một vị thần chuyên đi cứu rỗi những đứa trẻ “đang đứng trước bờ vực” tội lỗi của tuổi người lớn. Tâm hồn cậu lắng xuống sau những ngày điên loạn, cậu đưa em gái đến sân chơi của sở thú, nhìn em bay qua bay lại trên chiếc đu và chợt buồn nhớ một thời xa vắng. Cuối sách, Caulfield cho thấy sự mỏi mệt và không muốn nói gì thêm nữa. Cậu gợi ý cho biết cậu đang ở trong một nơi điều trị tâm thần.

Đoạn kết của truyện, thật ra, đã cho thấy “nhân sinh quan” của Salinger và quyết định rút lui của ông. Ông viết:

“Tất cả những gì tôi sẽ kể chỉ có chừng đó. Có thể tôi sẽ nói cho bạn biết tôi đã làm gì sau khi về nhà, tôi bị bệnh như thế nào, và tôi định theo học trường nào trong mùa thu tới, sau khi tôi đã ra khỏi đây, nhưng tôi chẳng khoái kể những chuyện này. Hiện nay thì những chuyện đó tôi chẳng thú vị gì cả.

Một số người, nhất là cái ông bác sĩ phân tâm học mà người ta có ở đây, cứ hỏi tôi sẽ tự mình xin vào khi tôi trở lại trường vào tháng Chín tới hay sao. Theo ý tôi thì đó đúng là một câu hỏi ngu xuẩn. Ý tôi muốn nói rằng làm sao ta biết được mình sẽ làm gì cho đến khi mình làm việc đó? Câu trả lời là, ta không biết được. Tôi nghĩ rằng tôi sẽ làm, nhưng làm sao tôi biết được. Tôi lấy danh dự mà nói đó là một câu hỏi ngu xuẩn.”

Thế giới mà Salinger mô tả dù cách đây hơn 50 năm nhưng vẫn là một thế giới mà chúng ta đang sống hôm nay, thậm chí có phần bạo liệt hơn vì chúng ta vẫn thấy chung quanh mình hàng ngày những câu chuyện tự vẫn, cuồng sát, không chỉ ở nước Mỹ mà rất nhiều nơi khác. Cuộc sống ẩn dật của Salinger trong cộng đồng Cornish bao năm qua tách khỏi thế giới đầy “Âm thanh và cuồng nộ” nhưng người ta có cảm giác ông vẫn rất gần, cảm thông và cùng chung tiếng nói với chúng ta khi mô tả trạng thái tâm thần của nước Mỹ và nhân loại bên hố thẳm của sự vong thân con người cho những mỹ từ vĩ đại: hòa bình, phát triển bền vững, thế giới xanh…

Chúng ta phải làm gì?

Trở lại với tuổi thơ Việt Nam hôm nay, với tất cả phương tiện hiện đại: máy tính, điện thoại di động, internet, liệu các em có được một cuộc sống tinh thần đầy đủ? Là người lớn, chúng ta tự phải nhìn lại mình nếu như muốn dẫn dắt một lớp trẻ kế thừa những nét văn hóa truyền thống: hiếu kính cha mẹ, tôn sư trọng đạo, yêu thương bè bạn, chòm xóm, đóng góp cho xã hội mai sau. Muốn như vậy, những người làm cha mẹ hãy gần gũi con cái hơn, đừng nghĩ rằng trẻ em đang thụ hưởng các phương tiện hiện đại vì nếu không hướng dẫn, các phương tiện ấy sẽ chỉ “lợi bất cập hại”, làm chúng chìm trong ảo giác, xa rời thực tế, chưa kể những cạm bẫy do những kẻ suy đồi trên mạng gieo rắc. Thầy cô giáo không vì cuộc sống mà đánh mất lương tâm chức nghiệp, nếu không còn yêu nghề yêu trẻ, nên từ bỏ công việc giảng dạy, có thể chuyển sang nghề khác kiếm thu nhập cao hơn. Các nhà quản lý giáo dục phải xem lại chương trình: chúng ta hô hào giảm tải nhưng chỉ thấy học sinh phờ phạc mệt nhoài vì học tập, không có cả mùa hè (!). Các quan chức phải hành xử minh bạch trong việc thực thi mọi chế độ chính sách. Nhà báo Hữu Thọ có lần nói: “Không thể giáo dục tuổi trẻ nếu không chấm dứt nạn tham nhũng”. Thử hỏi dạy về luật giao thông, một em học sinh trả lời: “Cần gì học, bị phạt cứ đưa tiền ra là xong”(!). Các em mất lòng tin đến thế sao?

Biết như thế, những người lớn phải chung tay xây dựng lại nền móng từ mái ấm gia đình, mái trường, nền giáo dục và cả một xã hội có nguy cơ vong thân vì những chỉ tiêu không gắn với tâm hồn và hạnh phúc.

Nếu không làm được, chúng ta sẽ đối diện với một thế hệ đánh mất (lost generation) như thế hệ Holden Caufield và khi ấy sự đổ vỡ tâm hồn và lý tưởng còn lớn lao hơn! Mong rằng điều ấy không xảy ra.

Theo Báo Quảng Nam