Thơ ca và eBook: Hai kẻ đồng hành lạc điệu

Thơ ca là thể loại văn học nghiêm ngặt và kiểu cách nhất, đồng thời cũng là thể loại khó thích ứng nhất với thị trường sách điện tử đang phát triển hiện nay.

Phá vỡ tác phẩm điêu khắc thơ ca

Billy Collins là một trong những nhà thơ nổi tiếng nhất nước Mỹ từng giành được nhiều giải thưởng danh giá. Cho tới gần đây, khi tải tập thơ "Ballistics" ("Đường đạn") về máy Kindle, Collins mới lần đầu tiên thấy tác phẩm của mình dưới dạng e-book. Và đó là một điều bất ngờ... không hề thú vị.

Ông phàn nàn: "Tôi nhận thấy, kể cả khi đã được định dạng ở phông chữ rất nhỏ nhưng nếu độ dài nguyên bản của một dòng thơ lớn hơn con số nhất định, dòng thơ đó sẽ tự động được thêm từ và căn lề trái. Như vậy là, khổ thơ mới sẽ có 4 câu, thay vì 3 câu như ban đầu. Điều đó đã vô tình làm hỏng toàn bộ bài thơ".

Khi Collins điều chỉnh cỡ chữ lớn hơn, tác phẩm của ông lập tức bị "biến dạng" đến mức không nhận ra nổi: một dòng thơ nay biến thành ba dòng.

Thơ ca là thể loại văn học nghiêm ngặt và kiểu cách nhất, đồng thời cũng là thể loại khó thích ứng nhất với thị trường sách điện tử đang phát triển hiện nay. Một đoạn thơ ba dòng có thể bị giãn ra thành bốn dòng. Tương tự, một đoạn thơ bốn dòng cũng có thể bị rút ngắn lại thành ba dòng nếu dòng thứ hai và thứ tư bị lùi vào quá nhiều.

Những tranh luận về bản quyền, những phản đối mang tính triết học cùng những nghi ngờ về công nghệ đang khiến rất nhiều cuốn sách, từ "Bắt trẻ đồng xanh" ("The Catcher in the Rye") cho đến "Cầu vồng của trọng lực" ("Gravity's Rainbow"), không thể được xuất bản ở dạng điện tử.

Tuy nhiên đối với thơ ca, khoảng cách đó còn lớn hơn rất nhiều bởi các nhà xuất bản sách in cũng như các nhà xuất bản sách điện tử vẫn chưa tìm ra cách thức đảm bảo tính nguyên vẹn cho bài thơ. Nếu như bỏ qua một nốt nhạc sẽ làm thay đổi bài hát thì chỉ cần thay thế một từ, hay thậm chí là một dấu phẩy, cũng có thể làm thay đổi ý nghĩa của bài thơ.

Collins cho rằng: "Sự khác biệt lớn nhất giữa văn xuôi và thơ ca nằm ở chỗ văn xuôi giống như nước, mà nước thì sẽ mang hình dạng của bình đựng chúng. Trong khi đó, thơ ca lại giống như một tác phẩm điêu khắc thực sự dễ vỡ".

Edward Hirsch, nhà thơ từng giành nhiều giải thưởng thơ ca, vào tháng 3 vừa rồi đã xuất bản tập thơ "The Living Fire" ("Ngọn lửa sống") ở dạng sách in và không có phiên bản sách điện tử. Ông bày tỏ: "Tôi vẫn rất phân vân về thơ ca và sách điện tử. Tôi không nghĩ sách điện tử là dạng thức phù hợp để thưởng thức thơ ca, và tôi cũng không muốn đọc thơ ở dạng này. Tuy nhiên cũng phải thừa nhận một điều quan trọng rằng cần phải làm cho thơ ca xuất hiện ở khắp mọi nơi".

eBook đang phá vỡ kết cấu nghiêm ngặt của thơ ca?

Chúng ta có thể dễ dàng đọc thơ trên các trang web qua mạng Internet. Từ các trang web, người đọc có thể tìm thấy các tác phẩm của nhiều nhà thơ lớn cho dù sách của họ chưa chính thức xuất bản ở dạng điện tử. Các bài thơ có bản quyền thường được xuất bản trên trang web Slate.com. Thông qua các bản tin âm thanh podcast hàng tuần, chúng ta có thể nghe nhà thơ đọc các bài thơ này.

Không có giải pháp nào là hoàn hảo

Pinsky, một cộng tác viên thường xuyên của Slate, khẳng định: "Nhìn chung, thơ ca khá phù hợp với truyền thông điện tử". Anh cũng tỏ ra rất tự tin khi cho rằng các vấn đề kĩ thuật đều có thể được giải quyết, tuy nhiên Pinsky cũng bổ sung thêm rằng bên cạnh những vấn đề với người đọc điện tử, "phần lớn các hệ thống xử lý từ ngữ vẫn coi mỗi dòng thơ như một đoạn văn. Vì vậy, việc đánh một bài thơ với các chữ cái viết hoa ở đầu mỗi dòng thơ thực sự rất khó chịu".

Khi được hỏi liệu các phiên bản mới của sách điện tử Kindle có thể giải quyết được vấn đề này hay không, Sarah Gelman, người phát ngôn của Amazon.com, chỉ trả lời rằng hãng bán lẻ trực tuyến này đã "làm việc không ngừng để đổi mới sản phẩm vì lợi ích của người tiêu dùng, và điều này cũng được áp dụng đối với việc đọc thơ trên sách điện tử Kindle".

Ebook Technologies, một công ty phát triển công nghệ đọc sách điện tử hàng đầu hiện nay, đang rất cố gắng nghiên cứu cải tiến các công cụ hỗ trợ định dạng cho các bài thơ. Tuy thế, chúng ta khó có thể hy vọng những bước đột phá lớn trước năm 2011.

Theo Garth Conboy, chủ tịch công ty, hiện tại chỉ có hai lựa chọn có tính khả thi cao nhất là: giữ nguyên độ dài dòng thơ bằng cách sử dụng chức năng cuộn ngang màn hình ("mặc dù việc này khá khó chịu" - ông thừa nhận), hoặc tìm ra một phương thức truyền thông hiệu quả để chú thích cho độc giả rằng dòng thơ nay đã bị cắt làm hai đáng lẽ chỉ là một dòng.

Ông chia sẻ: "Không có giải pháp nào là hoàn hảo. Và tôi cũng không chắc liệu có một giải pháp hoàn hảo hay không".

Theo Tuần Việt Nam