“Kẻ dự phần” hay sự nhạy cảm từ tấm lòng phụ nữ?

Bìa sách Kẻ dự phần.

Về tập truyện ngắn “Kẻ dự phần” của tác giả Phong Điệp do NXB Hội Nhà văn xuất bản và phát hành năm 2008.

Tập truyện ngắn “Kẻ dự phần” của nhà văn trẻ Phong Điệp được viết bằng một giọng văn nhẹ nhàng, đầy nữ tính, cuốn hút bạn đọc từ những truyện đầu tiên. Với 16 truyện ngắn, mỗi truyện lại là một bức tranh cuộc sống khác nhau, nhưng tựu trung lại bạn đọc đều sẽ cảm nhận được dự dịu dàng, tươi trẻ trong mỗi câu chuyện. Những truyện trong tập truyện này với khung cảnh thành phố trải dài về nông thôn có nét quê mùa dân dã tưởng như rất khác biệt. Nhưng nổi bật trên nền những bức tranh đó là tình người. Tình người ấm áp thấm đẫm trong mỗi trang viết của Phong Điệp. Dường như bằng sự tin yêu cuộc sống hồn hậu, nhà văn này có niềm tin cháy bỏng vào con người, vào những điều tốt đẹp dù cuộc sống đó còn bộn bề những lo toan, những vất vả.

Truyện ngắn “Kẻ dự phần” kể về đời sống của một đôi vợ chồng trẻ, tích cóp mãi mới mua được một căn nhà nhỏ. Oái oăm thay, căn nhà đó là nằm sát gần lò sát sinh, và dù muốn dù không, cô vợ trẻ cũng bị cuốn mình vào trong cuộc sống đó. Cô thấy ghê sợ, bị ám ảnh bởi những ánh mắt của lũ lợn như van xin, như cầu mong vào sự che chở của cô, mà cô thì có thể làm gì cho chúng đây. Cô bất lực! Tâm hồn nhạy cảm của cô run lên trong mỗi buổi sáng. Cô biết mình sẽ không bao giờ quên được những cảnh tượng đó. Mỗi sáng, chưa đến giờ hành hình lũ lợn, cô đã choàng tỉnh. Mỗi lần như thế, tim cô nghẹn lại, cảm nhận tiếng thở phì phò, và chuẩn bị đón nhận cuộc hành hình bắt đầu. Tuy phải sống trong cảnh sống như vậy nhưng cô lại không thể chia sẻ được với chồng mình. Cô sẽ chia sẻ thế nào đây? Kể với chồng về những cảm nhận của mình, hay kể về nỗi sợ hãi mơ hồ, sự khủng hoảng cô đang gặp phải. Lúc đó, chắc chồng cô chỉ có thể an ủi cô rằng cô quá nhạy cảm đấy thôi. Nhưng thực sự, nếu đặt mình vào vị thế một người phụ nữ yếu đuối và nhạy cảm, hẳn bạn đọc cũng sẽ cảm thấy ghê sợ những cuộc tàn sát như thế. Đành rằng, những bác đồ tể kia cũng chỉ vì cuộc sống, vì miếng cơm manh áo của gia đình nơi quê nhà mà phải làm công việc đó, nhưng đã gián tiếp gây nên nỗi ghê sợ mơ hồ luôn thường trực bên cạnh cô gái. Cô trở thành kẻ bất đắc dĩ dự phần vào những cuộc tàn sát mà tâm hồn nhạy cảm của cô khó có thể chấp nhận được. Cuối cùng, cô đành phải chọn giải pháp chạy trốn, chạy trốn chính ngôi nhà và thực tại, tìm đến nơi sẽ có hạnh phúc bình yên cho gia đình bé nhỏ của mình.
Trong truyện “Bạn cũ”, dù con người có nhiều khác biệt, nhiều cách trở nhưng tấm chân tình họ dành cho nhau khiến bầu không khí truyện trở nên nồng ấm. Truyện “Tiếng ru” lại hay ở một góc độ khác. Chuyện miêu tả một cô gái sinh ra đã không bình thường, luôn làm những việc khác người. Người ta gọi cô gái đó là con dở người. Con dở người đó lớn lên, rồi bị bức hại. Tuy nhiên, điều đặc biệt ở đây là cô gái đó bằng tâm thức ngàn đời của người Việt, cộng với vô thức trong sâu thẳm lòng người phụ nữ, cô đã biết làm mẹ, đã biết ru con. Cô được nghe câu hát ru từ rất xa xưa rồi, và bây giờ cô dành lại cho con cô, mong lời ru sẽ nâng đỡ, chăm sóc con nên Người. Đâu đó, lại là cuộc sống của những người hàng xóm với nhau. Họ lao vào cuộc mưu sinh, mải miết làm giàu, để khi nhận ra mình không phải một cái máy và tự điều chỉnh lại cuộc sống họ mới hiểu thế nào là hạnh phúc (truyện “Ngôi nhà ngập tràn ánh nắng”, và “tầng hai”). Hạnh phúc chính là những gì họ đang có, là những người quan tâm đến mình, là gia đình, là anh em. Những câu chuyện thực sự cảm động về tình mẫu tử, anh em, tình bạn, tình cảm hàng xóm láng giềng,… sẽ ru bạn đọc vào những giấc mơ ngọt ngào, khiến tâm hồn con người khi đó sẽ trở nên nhạy cảm hơn, mở lòng ra với đời.
Phong Điệp qua tập truyện còn nêu lên cảnh báo với bạn đọc, cuộc sống không chỉ có những ánh hào quang như những diễn viên trên sân khấu mà còn bao lo toan, vất vả thường ngày nữa. Truyện “sau cánh gà” là sự mô tả cuộc sống của một diễn viên với những cuộc đời. Ánh hào quang choáng ngợp quanh mình, người diễn viên phải cố lưu giữ lấy, thậm chí níu kéo (bằng những tấm hình lưu giữ vẻ đẹp, là bình phong che đỡ nếp nhăn của thời gian) để dùng chính những nét hào nhoáng đó lo cho cuộc đời thực của mình với con ốm, và bao lo toan khác trong cuộc đời thực. Họ dấu bao lo toan, mệt nhọc vào sau những “chiếc mặt nạ” son phấn và công nghệ lưu giữ nét đẹp tuổi xuân.
Khi con người quá coi trọng tiền bạc, theo đuổi những tham vọng thì con người đó sẽ trở nên méo mó, khiến cho những người bạn thân thuở nối khố, những người cùng công ty, và thậm chí chính bản thân người đó cũng không còn nhận ra mình. Thằng Người lúc đó chắc chỉ còn là hình ảnh của chính hắn. Khốn khổ thay cho những ai sẽ rơi vào thảm cảnh ấy!
Để làm nổi bật lên tình cảm con người trong cuộc sống, tác giả đã dùng thủ pháp huyền thoại, không gắn chặt với những yếu tố kỳ ảo hoang đường mà lại tạo ra nhiều cách hiểu, ví như sự xuất hiện căn bệnh lạ của những bác đồ tể, không thể nói mà chỉ có thể rống lên như lợn bị chọc tiết, hai mắt trợn ngược. Hay đó là câu chuyện của hai bộ hài cốt, thân như hai chị em, nhưng giữa họ vẫn có những khúc mắc không thể giải quyết nổi nằm trong khu “vườn hoang” đã không biết bao nhiêu năm rồi. Hoặc đó có thể là câu chuyện về những con người kỳ bí (một bà lão, một gã đàn ông bị cùi gầy gò, và một cô gái từng bị hãm hiếp) sống nơi cung đường ít xe qua lại để cứu giúp người gặp nạn, dù gần như không có một ai chứng minh được sự tồn tại của họ. Tất cả những chi tiết hoang đường như vậy có lẽ đều nhằm vào mục đích làm nổi bật lên, nhấn mạnh tình cảm của con người với nhau. Chỉ có những tình cảm của con người dành cho nhau (kể cả khi chết đi rồi) mới làm cho thế giới này trở nên ấm áp chứ không mang một không khí âm u, ghê lạnh đầy âm khí đeo bám lấy những con người một thời lầm lỗi.

Vương Quốc Hùng