Khi tài năng bị... cự tuyệt

Các bạn có biết ai là người chối bỏ Boleslaw Prus hay Gustave Flaubert không? Tuy điều này không thể tìm thấy trong cuốn sách gây tò mò gây xôn xao dư luận của Andre Bernard, với tựa đề Những lời từ chối - gác bỏ đầy bất lực, nhưng chính vậy mà các bạn biết được điều thú vị hơn: vì sao họ bị khước từ - cự tuyệt?

UMBERTO ECO (*)

Trong tuyển tập hấp dẫn này đã nêu dẫn chứng qua những đánh giá tiêu cực về các tác phẩm bất hủ, cùng những lời “gác bỏ” đối với nhiều bản thảo lừng danh… Sách cũng nêu tên tác giả, tác phẩm và ngày tháng cụ thể, nhưng lại không nêu đích danh một nhà xuất bản nào đã làm cái trò “ngu xuẩn về văn hóa” đó. Tuy rằng ngay từ đầu, A. Bernard đã liệt kê danh tính một loạt các nhà xuất bản, ít nhiều liên quan đến sự “dốt nát văn học” ấy của họ, nếu như họ không cự tuyệt G. Flaubert, thì cũng B. Prus, Reine Melvin, Scott Fitzgerald, hay nhiều văn sĩ nổi tiếng khác, mà tài ba sáng tác là điều không thể phủ nhận. Trong danh mục đó cĩ hầu hết các nhà xuất bản “uy tín và nổi danh”: từ Faber & Faber tới Debelday, hoặc từ ban biên tập các nhật báo hàng đầu như New Yorker đến Lire…

“Có thể tôi là kẻ quá cứng nhắc, nhưng thật ra tôi không thể hiểu được thực chất cái điều, mà nhân vật chính phải trằn trọc trên giường hết ba chục trang giấy, để thả hồn mình đi đó - đi đây, trước khi chịu ngủ hẳn”. Với lời phê dạng tương tự một thời người ta đã từ chối cuốn Truy tìm thời gian đã mất của Marcin Prus. Còn trong năm 1851 chính cuốn Moby Dick nổi tiếng đã bị dè bỉu ở Anh như sau: “Chúng tôi cho rằng ấn phẩm không phù hợp với thị trường sách thiếu nhi. Quá dài, quá sức với con trẻ. Chúng tôi cho rằng nó không xứng đáng với định danh dành cho con trẻ mà tác giả đã lợi dụng” (!). Đầu năm 1856 Flaubert gạo cội nhận được cuốn bản thảo tiểu thuyết Bà Bovari bị trả lại cùng với mảnh giấy đính kèm, ghi: “Thưa ngài, ngài đã chôn cuốn tiểu thuyết của mình dưới một đống các đồ vật được miêu tả kỹ càng, nhưng quá thừa và vô ích”. Còn bản thảo đầu tiên của Emily Dickens bất hủ bị khước từ với những câu: “Trù trừ. Tất cả mọi chỗ đều sai” (!).

Và đây là vài ví dụ tiêu biểu trong “thời văn minh - đương đại”, về mối quan hệ “khô khan” của giới xuất bản với thành quả lao động của các nhà văn “danh bất hư truyền” (trong ngoặc kép là lời từ chối chính thức): John Colet với Côlin ở trường, năm 1900: “Không thể bán nổi tới 10 cuốn này” (!); Henry James với Nguồn Thánh, 1901: “Quá tải về thần kinh… Không thể đọc được”; Ezra Pound với Chân dung một phụ nữ, 1912: “Hàng đầu quá nhiều âm “R” (!); James Joyce với Dedal, 1916: “Cuốn sách về mọi việc đều tan tành. Cũng như cách viết quá ướt át” (!); Francis S. Fitzgerald với Phía này Thiên đường, 1920: “Cốt truyện không đạt được tới sự kết thúc hoàn hảo. Chẳng có tính chất nào, chẳng có sự nghiệp nào của nhân vật chính đạt được tới một điểm nào đó - mà mục tiêu ban đầu đề ra” (!); William Faulkner với Thánh đường, 1931: “Chúa ơi, chúa ơi, chúng ta không thể phổ biến cuốn sách này được. Chúng ta sẽ bị tống vô tù hết cả lũ”; George Orwell với Trại súc vật, 1945: “Không thể bán những câu chuyện về súc vật ở Mỹ được” (!); Samuel Beckett với Molloy, 1951: “Có phát hành cũng bằng thừa: vị giác tồi của độc giả Pháp - ưa đi trước - không thể bắt công chúng Mỹ nuốt trôi được” (!); William Golden với Vị thần của các con ruồi, 1954: “Chúng tôi không cho rằng ngài đã đạt được thành công trong việc phát triển một ý nguyện đầy hứa hẹn”; Vladimir Nabokov bị phê về một phóng tác dạo năm 1955: “Đây đúng ra là câu chuyện của một nhà phân tâm học nào đó và được biến hóa thành tiểu thuyết, chứa đựng một vài khía cạnh của một giả thuyết có vẻ đúng mà ông ta đưa ra, nhưng dẫn đến sự ghê tởm sau cùng - ngay cả với những người có đầu óc tiến bộ nhất… Chúng tôi đề nghị bản thảo này phải được chôn vùi cả ngàn năm” (!) v.v…

Còn bây giờ đến lượt văn hóa đại chúng. Herbert George Wells với Máy thời gian, 1895: “Không lôi cuốn được ngay cả với một độc giả bình thường nhất và không đủ để cho những người có học để ý tới”. Cũng tác giả này với Chiến tranh màu sắc, 1898: “Một cơn ác mộng triền miên không thể sử dụng được. Vì chúa, xin các bạn chớ đọc quyển sách dễ sợ này”; Piren Beck với Bầu trời Trung Hoa, 1931: “Rất đáng tiếc, nhưng độc giả Hoa Kỳ nói chung không mảy may quan tâm chút nào về Trung Quốc cả” (!); Hay John Le Carre với Tên gián điệp đến từ vùng giá lạnh, 1963: “Trả bản thảo lại. Le Carre đâu có triển vọng gì” (!).

(*) Umberto Eco là văn sĩ Ý đương đại nổi danh qua biệt hiệu “Nhà văn bác học”, với tác phẩm tiêu biểu Tên của hoa hồng - luôn là cuốn tiểu thuyết “ăn khách” và bán chạy nhất Âu lục.

TRẦN QUANG LONG (Theo Expresso, Rome)

Nguồn: VN