Nhà văn viết cho thiếu nhi thua thiệt

Tất cả chúng ta, bất kì ai lớn lên cũng đều phải trải qua thời thơ ấu. Và quãng đời khi còn là trẻ con ấy để lại cho chúng ta không ít sự kiện thú vị, là nền tảng hình thành nên chính con người chúng ta như hiện tại. Vì thế có ai lại quên được thời thơ ấu của mình? Những câu chuyện được dựng nên từ chính thời thơ ấu dành cho trẻ em có khối lượng lớn trong nền văn hóa chúng ta. Nhưng có khi nào bạn lại tình cờ nghe thấy tên một cuốn sách dành cho thiếu nhi đoạt giải thưởng lớn mà áp đảo truyện dành cho người lớn chưa?

Thật khó lòng mà lý giải điều này. Nhân dịp giải thưởng Newbery Medal được trao cho Neil Gaiman với tác phẩm Sách nghĩa trang (The Graveyard Book) dành cho thiếu nhi, tác giả Tim Martin trên trang guardian.co.uk của Anh đã đi tìm câu trả lời cho vấn đề trên.

Đã từ lâu, chúng ta ít khi nào thấy tiểu thuyết dành cho thiếu nhi và tác giả của chúng được xuất hiện trên báo chí với giải thưởng lớn, hay ít nhất là xuất hiện trong danh sách 1000 cuốn sách nên đọc (gần đây được bầu chọn trên trang guardian.co.uk).

Trong lịch sử đã ghi nhận, một tác giả nữ Penelop Lively với cuốn sách mang tên Một mảnh thời gian (A Stitch in Time, 1976) đoạt giải thưởng danh tiếng nhất của Anh The Carnegie Medal, trong lĩnh vực sách cho thiếu nhi. Giới phê bình cho rằng bà là tác giả hiếm hoi vừa đoạt được giải thưởng sách dành cho thiếu nhi, vừa giành được giải thưởng Booker năm 1987 cho cuốn tiểu thuyết Hổ Mặt trăng (Moon Tiger). Nếu coi trường hợp hiếm gặp như của tác giả Penelope Lively (vừa giành giải The Carnegie Medal, vừa giành giải Booker), thì chắc chưa ai từng biết đến tác giả đoạt được giải Pulitzer lẫn giải Newbery Medal.

Còn bạn đã thấy tác giả nào nhận được những giải thưởng vừa dành cho tác giả viết cho người lớn vừa viết cho trẻ em như thế chưa? Hẳn là chưa? Còn nếu có thì hãy thông báo cho những tác giả khác biết để cùng học hỏi kinh nghiệm.

Ban giám khảo chấm điểm và chọn ra người giành giải của giải thưởng Newbery Medal là người lớn. Và tất nhiên ban giám khảo của giải Booker và giải Pulitzer cũng không phải là ngoại lệ. Vậy thì tiêu chuẩn của họ thế nào? Cách đánh giá ra sao? Hẳn là “khẩu vị” của họ rất khác nhau nếu như không muốn nói là đối lập.

Tuy nhiên, nếu các tác giả viết sách dành cho thiếu nhi ít khi nào đoạt được giải đơn giải kép như trường hợp trên thì cũng không phải hoàn toàn do ban giám khảo. Có lẽ chúng ta cũng phải xét đến những khía cạnh khác, chẳng hạn như danh sách những cuốn sách bán chạy nhất, danh sách những cuốn sách hay nhất mọi thời đại hay danh sách những cuốn sách nên đọc… được bình chọn trên các báo, đài. Những phương tiện thông tin đại chúng tác động rất lớn đến cách chọn sách của mọi người, nếu không muốn nói là kim chỉ nam cho việc họ lựa chọn sách ra sao.

Hàng năm, danh sách best-seller, danh sách 10 cuốn, 100 cuốn sách hay nhất trên Thời báo New York hay trên trang web www.guardian.co.uk thường vẫn được đưa ra và có cả những lời bình, đánh giá. Năm nay, www.guardian.co.uk chọn hẳn 1000 cuốn sách độc giả nên đọc thì sách dành cho thiếu nhi dường như vẫn vắng bóng. Danh sách 1000 cuốn hay nhất mọi thời đại (1000 cuốn sách mọi người nên đọc trước khi chết) gần đây nhất đề cập đến những chủ đề như Hài kịch, Tội phạm, Gia đình và bản thân, Tình yêu, Khoa học Viễn tưởng và Tưởng tượng, Đất nước, và Chiến tranh và Du lịch.

Chính vì việc không được đánh giá đúng so với chất lượng của những tác phẩm văn học thiếu nhi, và chúng thường vắng bóng đáng tiếc trên các bục trao giải thưởng lớn, nên người ta vẫn thường băn khoăn rất nhiều đối với những tác phẩm để đời của những tác giả xuất sắc. Có phải Molesworth (ông được cho là viết Kiệt sức ở trường (Down with Skool), Cách chinh phục (How to be Top) là tác giả của trẻ em? Liệu độc giả có đưa tác giả CS Lewis, người viết tác phẩm Huyền sử Narnia (The Chronicles of Narnia) vào top 10 tác giả xuất sắc nhất hay là đánh giá thấp ông ta vì đã từ bỏ tôn giáo? Tác phẩm nào (trong số những cuốn Nhà Twit (The Twits), Charlie và nhà máy Sôcôla (Charlie and the Chocolate Factory)... là hay nhất của tác giả Roald Dahl? Còn về nữ tác giả Laura Ingalls Wilder, tác giả cuốn Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên (Little House on the Prairie) đã được dựng thành phim và rất ăn khách nữa? Liệu ban giám khảo của giải thưởng Newbery Medal đã đúng khi không trao giải cho tác phẩm Mạng nhện Charlotte (Charlotte’s Web)? Cho dù tác giả của những tác phẩm hay nói trên không được trao giải, nhưng có lẽ không giải thưởng nào quý giá bằng giải thưởng tình yêu của những con tim mà bạn đọc trao cho họ.

Về giải thưởng Newbery Medal

Giải thưởng Newbery Medal là giải có uy tín nhất được trao hàng năm cho tác giả viết sách dành cho thiếu nhi ở Mỹ. Giải được Hiệp hội dịch vụ thư viện trẻ em (Association for Library Service to Children -ALSC) của Mỹ quản lý. Tác giả có những đóng góp nổi bật nhất cho nền văn học thiếu nhi Hoa Kỳ và có tác phẩm được xuất bản bằng tiếng Anh trong suốt những năm qua, sẽ được trao giải thưởng Newbery Medal.

Năm 2009, tác giả Neil Gaiman là người nhận được giải Newbery Medal với tác phẩm Sách nghĩa trang, cuốn sách được minh họa bởi Dave McKean và được xuất bản tại nhà xuất bản HarperCollins. Cuốn sách này được ban giám khảo giải thưởng đánh giá: “Đó là sự pha trộn của vụ án mạng, trí tưởng tượng, khiếu hài hước và sự khao khát của con người. Câu chuyện của cậu bé mang tên Owens Không Ai Cả được kể một cách kỳ bí với một giọng văn đầy u ám….”

Xuyến Chi

(theo guardian.co.uk)

Nguồn: Văn nghệ