Văn học, cây cầu nối liền Việt Nam - Thuỵ Điển

Văn học Thuỵ Điển trong nhiều năm qua được bạn đọc Việt Nam biết đến chủ yếu là những tác phẩm văn xuôi còn thơ thì chỉ được một số nhà văn biết ngoại ngữ tiếp cận. Vì thế việc giới thiệu tuyển tập “Thơ Thuỵ Điển” ít nhiều sẽ đem đến cho độc giả Việt Nam hình dung bước đầu về thơ Thuỵ Điển.

Tuyển tập giới thiệu 21 nhà thơ Thuỵ Điển quan trọng nhất của thời hiện đại với những sáng tác tiêu biểu của mình. Sẽ có nhiều người đặt ra câu hỏi, nếu như Việt Nam là đất nước gắn liền lịch sử thăng trầm của dân tộc thì thơ ca chạm được đến cảm xúc vui, buồn, mất mát đau thương. Còn Thuỵ Điển, lại được biết đến là đất nước thanh bình thì khi đọc thơ, độc giả Việt Nam và trên thế giới có thể tìm thấy ở đây một chất giọng “Thuỵ Điển” tiêu biểu, có thể nhận ra được ngay cả những nhà thơ có phong cách trái ngược nhau? Hoặc độc giả có thể tìm thấy sự đồng cảm qua tiếng nói của tâm hồn, cảm xúc của những con người ngoài biên giới? Nhà thơ Erik Bergqvist- chủ biên tuyển tập, khẳng định là “Có, có một giọng như thế, và đó là tiếng Thuỵ Điển… Một trong những lối đánh giá kiểu lược đồ tồn tại dai dẳng đối với thơ Thuỵ Điển - hay văn học Thuỵ Điển, hoặc nói chung là cung cách suy nghĩ của người Thuỵ Điển - ấy là cho rằng choán hết chỗ ở đây là những vấn đề thiên nhiên và thay đổi thời tiết chứ không phải là những chuyện thuộc đời sống đô thị và thuộc trí tuệ. Lối đánh giá ấy quy về thế giới bên ngoài hơn là quy về thế giới bản thân; nặng về bối cảnh hơn là vào văn bản hay liên văn bản; quan tâm đến mặt xã hội nhiều hơn là mặt triết học. Những bài thơ trong tập thơ này vừa khẳng định, vừa bác bỏ kiểu lược đồ ấy”. Ông khẳng định, đây là công trình tuy của một nhóm người nhưng đầy sự tin tưởng cũng như trách nhiệm. Theo Phạm Xuân Nguyên thì khi đọc thơ của các nhà thơ Thuỵ Điển, tuy mỗi người có những cảm nhận riêng nhưng đều có chung tâm trạng của con người trong thế kỷ ta đang sống. Với giọng thơ không mạnh mẽ mà bằng cách nói dung dị nhưng vẫn nói được vấn đề sâu sắc.

Còn về phía các nhà văn Việt Nam, tham gia dịch cũng như biên tập có các nhà văn, nhà thơ: Bằng Việt, Đoàn Tử Huyến, Hoàng Hưng, Ngô Tự Lập, Nguyễn Hoàng Diệu Thuý, Phạm Xuân Nguyên, Phan Triều Hải. Việc tiếp cận với tác phẩm- nhất là thơ đã rất khó, trong khi ngôn ngữ Thuỵ Điển không phải là ngôn ngữ thông dụng. Vì thế phải dịch thơ của tuyển tập qua tiếng Anh, thậm chí tiếng Pháp và Italia. Song vượt lên trên hết những trở ngại đó các nhà văn Việt Nam đã hoàn thành tác phẩm với hy vọng thông qua đó độc giả sẽ hiểu và biết thêm con người cũng như văn hoá của đất nước Thuỵ Điển.

Cũng trong buổi giới thiệu này, ông Styrbjorn Gustafsson- Giám đốc Nhà xuất bản Tranan tiết lộ công việc giới thiệu các tác phẩm văn học Việt Nam đến với độc giả Thuỵ Điển. Ngoài hai tập truyện mới đây nhất được dịch và xuất bản tại Thuỵ Điển của Ma Văn Kháng và Lê Minh Khuê. Trước đó NXB này đã giới thiệu tác phẩm của các nhà văn Việt Nam: Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp, Đoàn Lê, Phan Thị Vàng Anh, Hồ Anh Thái, Nguyễn Ngọc Thuần. Lí do khiến NXB Tranan chọn dịch và giới thiệu các tác phẩm văn học Việt Nam là: trong các hiệu sách, thư viện của Thuỵ Điển hầu như không thể tìm thấy những cuốn sách văn học của các nước Châu Á, trong đó có Việt Nam. Ngay cả văn học Châu Âu thì dẫn đầu là sách của Anh, còn Ba Lan, Áo, Rumani… có quá ít. Tất cả sự thiếu hụt này chưa đáp ứng được nhu cầu đọc của người Thuỵ Điển khi muốn hiểu thêm về văn hoá của dân tộc khác. Chúng tôi muốn hợp tác văn hoá bằng cách đưa văn học Việt Nam vào Thuỵ Điển để tăng cường hiểu biết sâu sắc giữa hai dân tộc.

Ông Jan Ristarp, người đã dịch nhiều tác phẩm văn học Việt Nam sang Thuỵ Điển chia sẻ công việc dịch của mình: Tôi đã từng là dịch giả của văn học nhiều nước trong nhiều năm qua và cộng tác chặt chẽ với NXB Tranan. Cách đây vài năm, ông Styrbjorn Gustafsson với tôi cùng hợp tác dịch một số tác phẩm văn học Việt Nam ra tiếng Thuỵ Điển. Tôi rất lo lắng vì tôi không biết một từ nào tiếng Việt và cũng chưa hiểu gì về văn học Việt Nam. Sau đó ông có đề nghị tôi đọc một số tác phẩm ông đã dịch. Tôi đọc xong và thấy văn học Việt Nam đầy sức sống, màu sắc. Tôi quyết tâm dùng hết sức mình thâm nhập vào văn học Việt Nam. Và tôi bắt đầu tiến hành dịch những tác phẩm từ bản dịch tiếng Anh. Để dịch một tác phẩm cần biết một giọng trong văn chương cũng như giọng ở ngoài đời. Tôi may mắn có được điều đó khi dịch tác phẩm của nhà văn Hồ Anh Thái. Càng đọc tôi thấy mình như bước vào thế giới mới mà trước đó một thời gian tôi đã đắm chìm vào văn học Châu Phi. Sau đó thì tôi không đắn đo khi dịch tác phẩm của Ma Văn Kháng, Lê Minh Khuê. Cứ mỗi tác phẩm văn học Việt Nam được dịch, tôi càng hiểu thêm về đất nước này và hình ảnh Việt Nam ngày càng sống động trong tôi. Ví như câu chuyện cách đây hàng ngàn năm vẫn ảnh hưởng đến cuộc sống đương đại. Ước muốn của tôi trong chuyến đi này là được gặp nhà văn Ma Văn Kháng mà rất tiếc vì sức khoẻ ông đã không có mặt hôm nay.

Nhà văn Lê Minh Khuê- một trong hai nhà văn Việt Nam có tác phẩm mới nhất được ra mắt độc giả Thuỵ Điển đã xúc động phát biểu trong buổi gặp mặt: Tôi đã có dịp sang Thuỵ Điển và hôm nay được gặp lại các bạn cũ trên đất nước mình làm tôi rất hạnh phúc. Tôi đã đọc gần như hết tập thơ Thơ Thuỵ Điển và tìm thấy sự đồng cảm lớn lao giữa nhà văn Việt Nam và Thuỵ Điển. Tôi rất xúc động và cảm ơn ông Giám đốc NXB Tranan đã xuất bản tập truyện ngắn của tôi cũng như các tác phẩm khác của nhà văn Việt Nam. Theo tôi, ông Styrbjorn Gustafsson là một người vĩ đại khi khi quyết định cho xuất bản tác phẩm văn học Việt Nam ra tiếng Thuỵ Điển.

Tuần “Văn học Thuỵ Điển” là một trong những hoạt động của chương trình “Hỗ trợ văn hóa Việt Nam, vì sự phát triển bền vững giai đoạn 2005-2009”. Đây cũng là chuỗi hoạt động ý nghĩa nhân kỷ niệm 40 năm thiết lập mối quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Thuỵ Điển.

HIỀN NGUYỄN

Nguồn: vanhocquenha.vn