Tiểu thuyết Dòng chảy đất đai

Tiểu thuyết Dòng chảy đất đai (Nxb Hội Nhà Văn - 2010) của nhà văn Nguyễn Uyển mới phát hành đã gây sự chú ý, quan tâm của bạn đọc và đồng nghiệp. Tác phẩm đã nhìn thẳng vào sự thật, nói đúng sự thật ở một vùng quê bằng tư duy báo chí sắc sảo hoà quyện với tư duy tiểu thuyết linh hoạt hấp dẫn.

Tiểu thuyết Dòng chảy đất đai đã phản ánh kịp thời những mặt tiến bộ và hạn chế ở nông thôn miền núi trong bối cảnh đất nước thực hiện chiến lược Đổi mới toàn diện. Từ góc nhìn hẹp cận cảnh trên địa bàn hành chính cấp xã, tác giả tái hiện bức tranh xã hội rộng lớn mang tầm khái quát sâu sắc. Toàn bộ tác phẩm xoay quanh vấn đề: Quyền lực và sự tha hoá quyền lực ở một bộ phận cán bộ lãnh đạo Đảng và chính quyền cấp xã. Và cuối cùng con đường chân chính để đạt tới quyền lực (quyền lãnh đạo) chỉ có thông qua phát huy dân chủ thực sự ở cơ sở, kết hợp với hạt nhân lãnh đạo sáng suốt khoa học, khách quan của Đảng uỷ cấp trên, quyền lực đó mới là quyền lực của nhân dân, vì nhân dân phục vụ.

Diễn biến của tiểu thuyết mở đầu bằng lớp truyện cuộc họp trù bị của ban lãnh đạo Đảng, chính quyền xã Thượng Lâm để bầu chức danh bí thư kiêm chủ tịch xã. Thông qua các thủ pháp của tiểu thuyết, tác giả đã dẫn dắt người đọc đi sâu vào đời sống nội tâm của các nhân vật chính, với những diện mạo khác biệt, nhưng đều nhằm mục tiêu vươn tới quyền lực, có nhân vật thì dùng mọi thủ đoạn kể cả thủ đoạn tầm thường, hèn hạ nhất... đồng thời cũng có nhân vật mong muốn đạt được quyền lực để thực hiện ý tưởng tốt đẹp: xây dựng quê hương giàu mạnh, giải quyết vấn đề tam nông (nông dân, nông thôn, nông nghiệp), đúng ý Đảng hợp lòng dân. Đại biểu cho tính cách tầm thường, tha hoá về đạo đức lối sống là Đặng Viết Đại, Nguyễn Việt Tường..., đại biểu cho tính cách ôn hoà có phẩm chất lãnh đạo là Lại Tiến Thịnh. Đặng Viết Đại dùng thủ đoạn tung tin nói xấu đồng nghiệp, phát tờ rơi bịa đặt những điều bất lợi cho các ứng cử viên chức danh bí thư kiêm chủ tịch xã. Một mặt vận động, lôi kéo cán bộ cấp dưới ủng hộ ngầm. Và dùng cả thủ đoạn thư nặc danh để bôi nhọ các ứng cử viên. Hơn nữa còn viết thư lên cấp trên yêu cầu kiểm tra tư cách đại biểu của Lại Tiến Thịnh về vấn đề lý lịch. Còn Nguyễn Việt Tường dưới ngòi bút của nhà văn Nguyễn Uyển hiện lên rõ nét là kẻ lưu manh chính trị. Tường lợi dụng vào thế mạnh khéo ăn nói, có chút khả năng diễn đạt trước công chúng, nên đã trình bày một bản đề cương phát triển kinh tế xã hội của xã Thượng Lâm theo một phác thảo hoàn chỉnh mong chiếm được lòng tin của quần chúng sẽ bầu cho Tường. Song con người đời thường của Tường đã phơi bày hết sự thật: Tường có bồ nhí, Tường có lối sống xa đọa về đạo đức, bênh che bao bọc cho người thân làm điều phi pháp…

Khác với Đại và Tường, Lại Tiến Thịnh là một bí thư chi bộ có học, có tác phong làm việc nghiêm túc và lối sống trong sáng lành mạnh. Thịnh chỉ tha thiết làm việc hết mình để cống hiến cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của xã Thượng Lâm. Tác giả đã dụng công khắc họa nhân vật Thịnh say mê viết bản đề cương xây dựng Thượng Lâm giầu mạnh. Trong khi đó hai ứng cử viên Đại và Tường chỉ chăm chú đến việc vận động hành lang để giành được quyền lực. Chân dung của Tường được nhà văn Nguyễn Uyển đặc tả khi nói về Đại: "...Việt Tường rú lên: Thằng khốn kiếp, mày sẽ phải nếm đòn. Là người trong cuộc, ông sẽ bóc mẽ cái sự vô đạo đức, lừa đảo của mày ra giữa Đại hội Đảng cho mày bẽ mày, bẽ mặt". Và khi không trúng cử Tường bỏ nhiệm sở trốn biệt đi sang nhà vợ bé. Ở điểm này cả Đại và Tường đều bất mãn khi không được bầu vào chức danh lãnh đạo bí thư kiêm chủ tịch xã, cả hai đều cầm con dấu biệt làng hàng tháng trời.

Thông qua tác phẩm Dòng chảy đất đai, tác giả đã làm rõ sự sáng suốt của trí tuệ nhân dân và tầm lãnh đạo vĩ mô của lãnh đạo cấp trên là hợp lý đúng đắn. Kết quả Lại Tiến Thịnh trúng cử chức danh bí thư kiêm chủ tịch xã. Con đường đi lên làm ăn kinh tế của xã Thượng Lâm báo hiệu nhiều điều tốt đẹp. Song sự hậm hực đố kỵ, khó chịu của Đại vẫn không từ bỏ Thịnh, Đại còn gây khó dễ cho Thịnh nhiều phen. Đỉnh điểm của mâu thuẫn tiểu thuyết vỡ tung khi con trai của Đại do nhận thức không đúng đắn đã cùng với một thuộc cấp cũ của Đại phá hoại đường ống nước tưới tiêu nông nghiệp của xã nhằm làm hại Thịnh, không may bị chết do áp lực của đường ống nước cực mạnh phóng vào người.

Sự việc án mạng dẫn đến cơ quan an ninh phải vào cuộc, với những chứng cứ khi khám nhà Đại thật bất ngờ, con trai của Đại vốn là một tên lưu manh chuyên nghiệp. Sau những sự thật bất ngờ ập đến, Đại đã trở nên tỉnh táo và nhận ra lẽ phải. Sự dao động ấu trĩ nhất thời của Đại được khắc phục sửa chữa kịp thời. Có lúc Đại nẩy ý định xin ra khỏi Đảng, nhưng nhờ sự chân thành, quan tâm động viên kịp thời của cán bộ kiểm tra Đảng cấp trên, đã giúp Đại trở lại với con người của chính mình như thời tuổi trẻ khi phấn đấu cho lý tưởng.

Mạch tiểu thuyết Dòng chảy đất đai còn triển khai nhiều tính cách và số phận của các tuyến nhân vật phụ như Mạnh Quang, Việt kiều ở Ba Lan, bạn thân của Lại Tiến Thịnh đã huy động nguồn vốn tich luỹ nhiều năm mang về đầu tư xây dựng quê hương Thượng Lâm. Quang đã thức dậy trong mình một triết lý sống: “Cuộc sống như dòng chảy qua chúng ta, bồi đắp cho ta như ai đó đã viết thành thơ: Hạt phù sa ở lại đồng bằng/Đời bùn lấm/ Nồng nàn tình đất nước. Ở với làng, sống với làng, làm việc với người làng mới thấy tình đời, tình người dân quê thật đẹp".

Đọc gần ba trăm trang tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Uyển, bao gồm ba chương: Sấm muộn/ Tầng chìm khuất lấp/ Dòng đời bất định, bạn đọc vừa cảm nhận được tính nghiêm cẩn trong văn phong tiểu thuyết của tác giả vừa cảm nhận được tính hóm hỉnh hài hước chế giễu sâu cay của một nhà văn vốn từng là nhà báo chuyên nghiệp. Vấn đề tiểu thuyết Dòng chảy đất đai đề cập không chỉ dừng lại ở khía cạnh văn học thông thường, mà nó đã chạm đến các vấn đề tư tưởng triết học xã hội: quyền lực và sử dụng quyền lực, quyền lực và phẩm chất quyền lực trong xã hội hiện đại. Mặt khác tác phẩm còn dự cảm một vấn đề có tính văn hoá đặc thù của các nhóm xã hội, đó là con đường đấu tranh của mỗi cá nhân trong xã hội lựa chọn các giá trị sống và quyết định hành động theo các thang giá trị phù hợp. Và một điều bất biến:Tác phẩm đã chỉ rõ chỉ có cá nhân nào hành động đúng với gía trị đạo đức của Con người đúng với luật pháp, cá nhân đó sẽ hòa nhập với cộng đồng và có những lựa chọn giá trị sống đúng đắn.

Tất cả các lớp truyện của tiểu thuyết Dòng chảy đất đai được nén vào chương ba có nhan đề Dòng đời bất định, mọi mâu thuẫn ẩn chứa đều được giải quyết thoả đáng và toàn thể cán bộ lãnh đạo cùng nhân dân xã Thượng Lâm đang vươn lên làm giàu chính đáng trên mảnh đất của mình được phát huy dân chủ cao độ, làm thức dậy một vùng quê giàu tiềm năng vốn trước đây luôn được coi là xã nghèo nhất tỉnh. Và giờ đây là niềm vui tươi sáng. "Niềm vui bật rung. Niềm vui tức tưởi nơi dòng đời bất định bện lại với nhau trong dòng chảy muôn đời của đất đai - Nơi vùng quê thôn dã Thượng Lâm".

Tác phẩm văn học của nhà văn Nguyễn Uyển tạm đóng, nhưng luôn mang lại khoái cảm thẩm mỹ ngọt ngào và hàm chứa sâu xa tính nhân văn.

Nguyễn Văn Sơn (Nhà XBHNV)

bài viết đăng báo Văn nghệ

Set as favorite

Bookmark

Gửi bài viết cho bạn bè

Lượt xem: 2531